W postępowaniu administracyjnym dowodem mogą być m.in. zeznania świadków. Świadek ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania, ale przepisy przewidują wyjątki, w których może odmówić składania zeznań. Najczęściej dotyczą one ochrony więzi rodzinnych i relacji szczególnie bliskich – chodzi o to, aby nie zmuszać osób najbliższych do zeznawania przeciwko członkom rodziny.
W praktyce egzaminacyjnej kluczowe jest rozpoznanie, kto należy do kręgu osób, którym przysługuje takie uprawnienie. Do tej grupy zalicza się typowo wstępnych (np. rodzice), zstępnych (np. dzieci) oraz osoby w relacjach małżeńskich/rodzinnych traktowanych jako szczególnie chronione. Dlatego odpowiedzi: "Rodzice Marcina Kowalskiego" oraz "Dzieci Janiny i Marcina Kowalskich" wskazują osoby, które co do zasady mogą korzystać z prawa odmowy.
Odpowiedź "Były mąż Janiny Kowalskiej" bywa wybierana przez osoby, które intuicyjnie utożsamiają ją z "małżonkiem". To częsty błąd: w testach trzeba zwracać uwagę na to, czy relacja jest aktualna czy była w przeszłości, oraz na to, że postępowanie administracyjne posługuje się ściśle określonymi przesłankami. W zadaniu jednak chodzi o wskazanie osoby, która nie ma prawa odmowy zeznań.
Odpowiedź "Druga żona Marcina Kowalskiego" nie jest w typowym katalogu osób, którym przysługuje prawo odmowy w relacji do Janiny Kowalskiej (wnioskodawczyni) lub w oczywisty sposób do okoliczności sprawy. Jest to osoba powiązana z Marcinem, ale nie stanowi ona "rodzica" ani "dziecka" stron i nie wynika z treści pytania, aby zachodziła relacja, która automatycznie dawałaby jej prawo odmowy składania zeznań. Z tego powodu to właśnie ta odpowiedź wskazuje osobę, która nie może odmówić zeznań tylko z uwagi na wskazaną w odpowiedzi relację.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy prawa odmowy zeznań, najpierw zaznacz w głowie "rodzice i dzieci" (wstępni i zstępni), a dopiero potem rozważ mniej oczywiste relacje (np. aktualny małżonek, powinowaci). To ogranicza ryzyko wyboru odpowiedzi opartej na intuicji zamiast na katalogu uprawnień.
