Kodeiny fosforan należy do opioidów. W praktyce klinicznej i aptecznej kojarzy się ją z dwoma głównymi efektami: działaniem przeciwbólowym oraz działaniem przeciwkaszlowym. Efekt przeciwbólowy wynika z oddziaływania na receptory opioidowe (oraz częściowo z przemian metabolicznych do silniej działających metabolitów), co zmniejsza odczuwanie bólu i reakcję emocjonalną na bodźce bólowe. Efekt przeciwkaszlowy polega na hamowaniu ośrodka kaszlu w ośrodkowym układzie nerwowym, dlatego kodeina bywa stosowana w leczeniu męczącego, suchego kaszlu (z zachowaniem ostrożności).
Odpowiedź "przeciwbólowe i przeciwkaszlowe" jest poprawna, bo opisuje typowe i najbardziej charakterystyczne działania kodeiny. Pozostałe propozycje wskazują działania, które są typowe dla innych grup leków:
- "przeciwbólowe i urykozuryczne" – działanie urykozuryczne (zwiększanie wydalania kwasu moczowego) nie jest cechą kodeiny; dotyczy innych substancji stosowanych np. w dnie moczanowej.
- "przeciwzapalne i przeciwkaszlowe" – kodeina może hamować kaszel, ale nie jest lekiem przeciwzapalnym; działanie przeciwzapalne jest typowe dla NLPZ i glikokortykosteroidów.
- "przeciwzapalne i przeciwgorączkowe" – taki profil pasuje do wielu NLPZ (np. ibuprofen), natomiast opioidy zasadniczo nie są klasyfikowane jako leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawia się zestaw "przeciwzapalne + przeciwgorączkowe", zwykle dotyczy on NLPZ. Dla opioidów częściej prawidłowe będą skojarzenia: analgezja, działanie na OUN oraz (dla części z nich, w tym kodeiny) hamowanie kaszlu. W zadaniach testowych warto też pamiętać o bezpieczeństwie: kodeina ma ryzyko działań niepożądanych typowych dla opioidów (m.in. senność, zaparcia, depresja oddechowa) i potencjał nadużywania, co wpływa na zasady jej stosowania.
