KWALIFIKACJA MEC8 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 1.
Końcowym zabiegiem podczas wykonywania otworu ϕ10H7 jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Symbol ϕ10H7 oznacza otwór o średnicy nominalnej 10 mm w klasie tolerancji H7, czyli wymagający podwyższonej dokładności i dobrej jakości powierzchni. W praktyce otwór wykonuje się wstępnie (np. wierceniem z naddatkiem), a końcowy wymiar i gładkość uzyskuje się przez rozwiercanie rozwiertakiem.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie ϕ10H7 informuje, że trzeba wykonać otwór o średnicy nominalnej 10 mm w polu tolerancji H7. Taka klasa tolerancji oznacza, że sam zabieg wiercenia zwykle nie zapewni wymaganej dokładności wymiarowej ani odpowiedniej gładkości powierzchni. Dlatego w technologii wykonywania dokładnych otworów stosuje się obróbkę wykańczającą.

Dlaczego "rozwiercanie" jest końcowym zabiegiem?
Rozwiercanie jest typową operacją wykańczającą otwór: usuwa niewielki naddatek, poprawia dokładność średnicy i kształtu oraz polepsza stan powierzchni. W praktyce kolejność bywa następująca: wykonanie otworu wstępnego (wiercenie), ewentualne przygotowanie/ustabilizowanie geometrii (np. powiercanie/roztaczanie w zależności od technologii), a następnie rozwiercanie do wymaganej klasy tolerancji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie są końcowym zabiegiem dla ϕ10H7?

  • "Wiercenie" to zwykle operacja zgrubna/kształtująca otwór. Daje gorszą dokładność i chropowatość niż obróbki wykańczające, więc dla H7 zazwyczaj stanowi etap wstępny.
  • "Powiercanie" (w praktyce rozumiane jako dalsza obróbka otworu po wierceniu, np. dla poprawy współosiowości/średnicy) nie jest typową finalną operacją uzyskania klasy H7 w standardowym ujęciu szkolnym; końcowe "dociągnięcie" wymiaru i powierzchni realizuje się rozwiertakiem.
  • "Pogłębianie" służy do wykonania gniazd pod łby śrub, pogłębień walcowych/stożkowych, fazek itp. Nie jest to operacja służąca uzyskaniu klasy tolerancji średnicy całego otworu 10 mm.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się pole tolerancji typu H7, myśl o operacji wykańczającej otwór (najczęściej rozwiercanie), a nie o samym wierceniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza otwór o średnicy nominalnej 10 mm wykonany w polu tolerancji H7. Litera H określa położenie pola tolerancji otworu, a liczba 7 klasę dokładności (IT). To sygnał, że potrzebna jest obróbka zapewniająca wysoką dokładność.
Wiercenie daje zwykle zbyt duży rozrzut średnicy, gorszą chropowatość i możliwe odchyłki kształtu. Dla klasy H7 często trzeba "dowieść" wymiar i poprawić powierzchnię operacją wykańczającą (np. rozwiercaniem), aby spełnić wymagania dokładności.
Rozwiercanie to obróbka wykańczająca: usuwa mały naddatek, poprawia dokładność średnicy oraz kształt otworu i zwykle polepsza stan powierzchni. Stosuje się je, gdy wymagane są pasowania i małe tolerancje, typowo spotykane w montażu maszyn.
Pogłębianie stosuje się, gdy trzeba wykonać gniazdo pod łeb śruby, stożkowe osadzenie, fazę wejściową lub pogłębienie walcowe. Nie służy ono do uzyskania klasy tolerancji średnicy całego otworu (takiej jak H7), tylko do kształtowania lokalnej części otworu.
Naddatek to celowo pozostawiona, niewielka warstwa materiału po obróbce wstępnej (np. wierceniu), którą usuwa się rozwiertakiem. Pozwala to uzyskać wymagany wymiar i lepszą jakość powierzchni. Bez naddatku rozwiertak może "ślizgać się" i nie poprawić otworu.
Najczęściej wskazówką są oznaczenia tolerancji/pasowania (np. H7), wymaganie wysokiej dokładności lub dobra gładkość powierzchni. Wtedy właściwa odpowiedź zwykle dotyczy operacji wykańczającej (rozwiercanie, roztaczanie, szlifowanie), a nie operacji zgrubnej jak wiercenie.
W szkolnym, typowym ujęciu technologii otworów ostatnim zabiegiem dla H7 jest najczęściej rozwiercanie, bo jest przeznaczone do uzyskania dokładnego wymiaru. Inne operacje pośrednie mogą wystąpić zależnie od dokładności i narzędzi, ale "końcowe dopasowanie" zwykle wykonuje rozwiertak.
Stosuje się rozwiertak (ręczny lub maszynowy), dobrany do średnicy i wymaganej dokładności. Rozwiertaki mają część prowadzącą i część skrawającą, dzięki czemu stabilizują obróbkę i umożliwiają uzyskanie powtarzalnego wymiaru oraz lepszej powierzchni niż po wierceniu.
Typowe błędy to: wybór "wiercenie", bo kojarzy się z otworem; mylenie pogłębiania z rozwiercaniem; ignorowanie oznaczenia H7 i brak skojarzenia z pasowaniem. Pomaga zasada: gdy jest klasa tolerancji, szukaj operacji wykańczającej.
Dokładne otwory (np. H7) są potrzebne w montażu do pasowań, kołkowania, osiowania i zapewnienia współpracy części. Zrozumienie, że końcową obróbką jest rozwiercanie, pomaga dobrać właściwą technologię wykonania elementu oraz ocenić, czy otwór spełni wymagania montażowe.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Symbol ϕ10H7 oznacza otwór o średnicy nominalnej 10 mm w klasie tolerancji H7, czyli wymagający podwyższonej dokładności i dobrej jakości powierzchni."

Źródła:

  • PN-EN ISO 286-1:2011, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits" (zakres: system tolerancji i pasowań, m.in. litera H i klasa IT7)
  • PN-EN ISO 286-2:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts" (tabele klas tolerancji, w tym H7)

Materiały:

  • Normy dotyczące tolerancji i pasowań (system ISO, pola tolerancji otworów)
  • Podręczniki/opracowania z technologii mechanicznej: obróbka skrawaniem i obróbka otworów
  • Instrukcje narzędziowe producentów rozwiertaków (dobór naddatku, prędkości i posuwu – ogólne zasady)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego