KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 18.
Kontrolę prawidłowości zazębienia współpracujących kół zębatych wykonuje się za pomocą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kontrola prawidłowości zazębienia polega na ocenie śladu współpracy (miejsca kontaktu) zębów. Do tego stosuje się tusz lub inny barwnik kontrolny, który po krótkiej pracy przekładni pokazuje, gdzie faktycznie przenoszone jest obciążenie. Pozostałe przyrządy służą głównie do pomiarów wymiarów lub płaskości.

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce montażu i obsługi przekładni zębatych bardzo ważne jest sprawdzenie, czy koła zębate współpracują ze sobą prawidłowo, czyli czy kontakt zębów występuje w właściwej strefie. Taka kontrola nie polega wyłącznie na pomiarze wymiarów, lecz na ocenie śladu współpracy (wzoru kontaktu) na powierzchniach zębów.

Odpowiedź "tuszu." jest poprawna, ponieważ tusz (barwnik kontrolny) nanosi się cienką warstwą na zęby jednego koła, a następnie wykonuje się krótką próbę współpracy (obrót, praca pod lekkim obciążeniem). Barwnik zostaje starty w miejscach rzeczywistego kontaktu, dzięki czemu można ocenić, czy zazębienie jest prawidłowe oraz czy nie ma przesunięć wynikających np. z błędnego ustawienia osi, niewłaściwego luzu lub błędu montażu.

Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują do kontroli prawidłowości zazębienia:

  • "passametru." – jest kojarzony z kontrolą wymiarów/średnic (pomiar porównawczy), a nie z ujawnianiem strefy kontaktu zębów. Taki przyrząd nie pokaże śladu współpracy.
  • "suwmiarki modułowej." – służy do kontroli parametrów geometrycznych kół (związanych z modułem i wymiarami), ale nie odpowiada na pytanie, gdzie faktycznie stykają się zęby w trakcie pracy.
  • "liniału krawędziowego." – używa się go do wstępnych kontroli prostoliniowości, płaskości lub ustawienia, natomiast nie daje informacji o rozkładzie kontaktu pomiędzy zębami dwóch kół.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "kontrola zazębienia" lub "ślad współpracy", najczęściej chodzi o metodę barwnikową (tusz/marker/masa kontrolna), a nie o typowy pomiar przyrządem długości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ślad współpracy to obszar na powierzchni zęba, w którym rzeczywiście dochodzi do kontaktu dwóch współpracujących kół podczas pracy. Ocena śladu pokazuje, czy obciążenie przenosi się we właściwym miejscu, czy występują przesunięcia wynikające z błędów montażu lub regulacji.
Na zęby jednego koła nanosi się cienką warstwę tuszu (barwnika kontrolnego), następnie wykonuje się próbę współpracy (obrót/praca). W miejscach kontaktu barwnik zostaje starty lub odbity, tworząc widoczny wzór. To pozwala ocenić poprawność ustawienia i kontaktu zębów.
Suwmiarka modułowa pomaga sprawdzać wybrane wymiary koła (parametry geometryczne), ale nie pokazuje, gdzie zęby stykają się podczas pracy. Kontrola zazębienia dotyczy rozkładu kontaktu i śladu współpracy, więc potrzebny jest środek ujawniający kontakt (np. tusz), a nie sam pomiar wymiaru.
Najczęściej po montażu przekładni, po wymianie koła/łożysk, po regulacji ustawienia osi lub gdy występują objawy jak hałas, drgania czy przegrzewanie. Kontrola śladu pozwala szybko sprawdzić, czy przyczyna nie wynika z niewłaściwego kontaktu zębów.
Metoda barwnikowa może ujawnić m.in. przesunięty kontakt (za blisko krawędzi zęba), nierównomierny rozkład nacisku, niewłaściwe ustawienie osi kół, zły luz lub błędy w podparciu (np. po nieprawidłowym osadzeniu łożysk). Ślad bywa wtedy wąski lub jednostronny.
Passametr jest typowo przyrządem do kontroli wymiarów w sposób porównawczy (np. średnic, odchyłek) i nie służy do oceny strefy kontaktu zębów podczas pracy. Do zazębienia potrzebujesz informacji o rzeczywistym kontakcie powierzchni, a to zapewnia barwnik i obserwacja śladu.
Typowe objawy to zwiększony hałas (wycie), drgania, nierównomierna praca, podwyższona temperatura przekładni, szybkie zużycie zębów oraz ślady zatarć lub wykruszeń. Często pojawia się też nierówny ślad współpracy, co można potwierdzić metodą z tuszem.
W praktyce warsztatowej spotyka się różne barwniki i pasty kontrolne (środki do znakowania kontaktu). Kluczowe jest, by preparat dawał wyraźny ślad po krótkiej próbie współpracy i nie był nakładany zbyt grubo. Dobór zależy od zaleceń producenta i warunków pracy.
Liniał krawędziowy służy do sprawdzania prostoliniowości, płaskości lub wstępnego ustawienia elementów. Nie pokazuje jednak, gdzie i jak mocno stykają się zęby dwóch kół podczas pracy. Zazębienie ocenia się przez obserwację kontaktu (ślad współpracy), a nie przez kontrolę prostolinijności.
Warto opanować: nazewnictwo elementów przekładni, pojęcia modułu i luzu, typowe usterki (hałas, zużycie), oraz metody kontroli po montażu (w tym ślad współpracy). Pomaga też kojarzenie narzędzi z ich zadaniem: barwnik do kontaktu, przyrządy do wymiarów, liniał do geometrii.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że kontrola prawidłowości zazębienia polega na ocenie śladu współpracy (miejsca kontaktu) zębów.

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu budowy maszyn: przekładnie zębate i ich montaż
  • Instrukcje serwisowe (DTR) producentów przekładni dotyczące kontroli śladu współpracy
  • Materiały szkoleniowe z diagnostyki przekładni (ślad współpracy, luz boczny, ustawienie osi)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego