KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 37.
Która funkcja logiczna jest realizowana przez przedstawiony program
Ilustracja przedstawia schemat logiczny w formie drabinki, który jest typowy dla programowania sterowników PLC, co jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ zawiera równoległy styk %Q0.2 (styk własny) do gałęzi startowej z %I0.0 i %I0.1, co tworzy sprzężenie zwrotne i "pamięć" stanu.
Po załączeniu cewki %Q0.2 styk %Q0.2 podtrzymuje zasilanie szczebla nawet po zaniku sygnału startu, a rozwarcie %I0.5 przerywa obwód i resetuje podtrzymanie.

Pełne wyjaśnienie:

W przedstawionym szczeblu LAD widać klasyczny wzorzec samopodtrzymania (latch). Dwa styki NO %I0.0 i %I0.1 w szeregu tworzą warunek "startu" (inicjacji ustawienia). Równolegle do tej gałęzi znajduje się styk NO %Q0.2, czyli styk własny wyjścia. Gdy cewka %Q0.2 zostanie wysterowana, styk %Q0.2 zamyka się i przejmuje podtrzymanie zasilania szczebla – dlatego wyjście pozostaje aktywne nawet wtedy, gdy sygnał inicjujący (%I0.0 lub %I0.1) zaniknie.

Dodatkowy styk NO %I0.5 umieszczony w szeregu za węzłem zbiegu gałęzi działa jak warunek brzegowy (enable) oraz praktyczny element resetu: gdy %I0.5 przestanie być aktywne, cały szczebel zostaje przerwany i cewka %Q0.2 opada, a razem z nią opada też styk własny %Q0.2. Taki układ odpowiada logice: (%I0.0 AND %I0.1 OR %Q0.2) AND %I0.5, czyli podtrzymanie z warunkiem kasowania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "Funkcja logiczna AND" opisuje czysto kombinacyjne zachowanie bez pamięci. Tutaj występuje sprzężenie zwrotne przez styk %Q0.2, więc po krótkim spełnieniu warunku startu stan może się utrzymać.
  • "Funkcja logiczna OR" sugeruje, że dowolne wejście bezpośrednio załącza wyjście. W tym szczeblu wejścia %I0.0 i %I0.1 są w szeregu (nie "dowolne"), a gałąź równoległa nie jest dodatkowym wejściem, tylko stykiem własnym wyjścia służącym do pamiętania stanu.
  • "Wyłącznik chwilowy" oznaczałby, że wyjście działa tylko podczas trzymania przycisku i gaśnie natychmiast po puszczeniu. W samopodtrzymaniu jest odwrotnie: krótki impuls może ustawić stan na dłużej, aż do spełnienia warunku resetu (np. rozwarcie %I0.5).

W praktyce to jeden z najczęściej spotykanych schematów w automatyce: START ustawia pracę urządzenia, a STOP lub zabezpieczenie (tu reprezentowane przez warunek %I0.5) ją przerywa.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Samopodtrzymanie (latch) to układ, w którym wyjście pozostaje w stanie aktywnym po zadziałaniu krótkiego sygnału startu.

Realizuje się je zwykle przez użycie styku własnego wyjścia w gałęzi równoległej, co tworzy sprzężenie zwrotne i "pamięć" stanu.

Szukaj gałęzi równoległej, w której znajduje się styk tego samego wyjścia, które jest sterowane cewką w danym szczeblu.

Jeśli po załączeniu cewki ten styk może sam utrzymać zasilanie szczebla mimo zaniku sygnału startu, to jest to typowe samopodtrzymanie.

Bo po zadziałaniu cewki wyjścia styk własny zmienia stan na zamknięty i zaczyna przewodzić niezależnie od wejść startowych.

To sprzężenie zwrotne: wyjście "podtrzymuje samo siebie" aż do przerwania obwodu przez warunek STOP/reset.

Styk NO (normalnie otwarty) przewodzi dopiero, gdy przypisany sygnał ma stan 1 (aktywny).

W zadaniach o latch ważne jest, czy reset/enable jest NO czy NC, ponieważ determinuje, kiedy obwód zostaje przerwany i wyjście może się skasować.

Styk %I0.5 jest warunkiem szeregowym dla całego szczebla, więc musi być aktywny, aby wyjście mogło się włączyć i utrzymać.

Gdy %I0.5 przestaje być aktywne, obwód zostaje przerwany, cewka opada i następuje reset podtrzymania.

Bramka AND daje wynik 1 tylko wtedy, gdy wszystkie warunki są jednocześnie spełnione, i nie ma pamięci stanu.

Latch ma element pamiętający: po spełnieniu warunku startu wyjście może pozostać aktywne dzięki sprzężeniu zwrotnemu, nawet gdy wejście startowe zaniknie.

W sensie funkcjonalnym jest bardzo zbliżony: istnieje ustawienie (SET) oraz kasowanie (RESET/STOP).

W LAD często realizuje się to stykiem własnym wyjścia (podtrzymanie) i osobnym warunkiem rozłączającym obwód, zamiast używać gotowego bloku RS.

Gdy krótki impuls ma uruchomić proces na dłużej, np. START silnika, załączenie pompy, otwarcie zaworu, włączenie trybu pracy.

Proces trwa do momentu spełnienia warunku zatrzymania: STOP, awaria, zabezpieczenie lub sygnał bezpieczeństwa.

Bo na rysunku widać gałąź równoległą i intuicyjnie kojarzy się to z operacją OR.

Kluczowe jest jednak, co jest w tej gałęzi: jeśli jest tam styk wyjścia (sprzężenie zwrotne), to nie jest zwykłe OR wejść, tylko mechanizm podtrzymania stanu.

Najczęstsze to pomijanie gałęzi równoległych, nieuwzględnianie styku własnego wyjścia oraz traktowanie układu jak czystej logiki kombinacyjnej.

Warto zawsze sprawdzić, czy w szczeblu występuje sprzężenie zwrotne i czy jest warunek kasowania (STOP/reset).

info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (LD/LAD – zasady tworzenia sieci i elementów logicznych)
  • Frank D. Petruzella, "Programmable Logic Controllers", rozdziały o języku drabinkowym i układach uszczelniających (seal-in/latch), wydania nowsze
  • Hugh Jack, "Automating Manufacturing Systems with PLCs" (open textbook), sekcje o Ladder Logic i latch/seal-in circuits, https://engineeronadisk.com/ (dostęp: 28.02.2026)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do PLC: podstawy LAD i przykłady szczebli (samopodtrzymanie, START/STOP)
  • Ćwiczenia laboratoryjne z PLC: budowa i testowanie układów z pętlą sprzężenia zwrotnego
  • Norma/standard opisu języków PLC (IEC 61131-3) – część dotycząca LD/LAD

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego