KWALIFIKACJA HAN3 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 8.
Która praca naukowa przedstawia w ogólny sposób osiągnięcia danej dziedziny wiedzy zgodnie z jej aktualnym stanem?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Zarys" to opracowanie o charakterze ogólnym i syntetycznym: przedstawia najważniejsze osiągnięcia oraz aktualny stan wiedzy w danej dziedzinie. Dysertacja ma zwykle charakter kwalifikacyjny i szczegółowy, monografia pogłębia jeden temat, a przyczynek dotyczy wąskiego zagadnienia lub uzupełnienia badań.

Pełne wyjaśnienie:

"Zarys." jest właściwą odpowiedzią, ponieważ zarys to opracowanie syntetyczne i przeglądowe: ma pokazać temat "w ogólny sposób", czyli zebrać najważniejsze pojęcia, nurty i wyniki badań oraz przedstawić aktualny stan danej dziedziny. Taki typ publikacji bywa wykorzystywany jako wprowadzenie do tematu, pomoc w orientacji w piśmiennictwie i punkt startu do dalszych, bardziej szczegółowych studiów.

Odpowiedź "Dysertacja." nie pasuje, ponieważ dysertacja (najczęściej praca doktorska) jest zwykle skoncentrowana na określonym problemie badawczym, przedstawia własne badania autora i ma charakter specjalistyczny, a nie ogólny przegląd całej dziedziny.

Odpowiedź "Monografia." jest myląca, bo monografia dotyczy jednego, konkretnego zagadnienia (np. osoby, zjawiska, instytucji, okresu) i omawia je wyczerpująco. Może zawierać przegląd stanu badań, ale jej celem jest pogłębione studium tematu, a nie ogólny obraz całej dziedziny wiedzy.

Odpowiedź "Przyczynek." również jest nieprawidłowa, ponieważ przyczynek to zwykle tekst uzupełniający, przyczyniający się do badań nad wąskim aspektem problemu (np. drobne ustalenie, nowe źródło, korekta). Z definicji nie ma charakteru szerokiej syntezy osiągnięć dziedziny.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się sformułowania "ogólnie", "w zarysie", "przeglądowo", "syntetycznie", najczęściej chodzi o publikację, której funkcją jest orientacja w temacie, a nie specjalistyczne rozstrzyganie jednego problemu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zarys to opracowanie o charakterze przeglądowym i syntetycznym. Ma przedstawić temat ogólnie: najważniejsze pojęcia, główne kierunki badań i aktualny stan wiedzy, bez wchodzenia w bardzo szczegółowe analizy jednego wąskiego problemu.
Zarys pokazuje dziedzinę lub temat w ujęciu ogólnym (synteza, przegląd). Monografia skupia się na jednym, konkretnym zagadnieniu i omawia je możliwie wyczerpująco. Monografia bywa bardziej szczegółowa i specjalistyczna.
Dysertacja (często praca doktorska) ma zwykle jasno wyznaczony problem badawczy i prezentuje wyniki własnych badań autora. Jej celem nie jest ogólny przegląd osiągnięć dziedziny, lecz wniesienie nowego, szczegółowego wkładu do wiedzy.
Przyczynek to zwykle krótsze opracowanie dotyczące wąskiego aspektu tematu: uzupełnienie, korekta ustaleń, opis nowego źródła lub drobne wyniki badań. Wykorzystuje się go, gdy potrzebne są szczegóły, a nie syntetyczny obraz dziedziny.
Sygnałem są słowa: "ogólnie", "w zarysie", "przeglądowo", "syntetycznie", "wprowadzenie do tematu", "stan wiedzy". Takie sformułowania wskazują na publikację, która porządkuje informacje i daje orientację, a nie pogłębione studium jednego problemu.
Tak, monografia często zawiera rozdział o stanie badań, ale jest to element wstępny. Jej głównym celem pozostaje szczegółowe, pogłębione omówienie jednego tematu. Dlatego mimo przeglądu nie jest to typowo "ogólne" ujęcie całej dziedziny.
Najlepszy będzie zarys lub inne opracowanie przeglądowe (np. kompendium, podręcznik wprowadzający), bo daje obraz całości i podstawowe pojęcia. Monografia i dysertacja są zwykle zbyt szczegółowe dla osoby rozpoczynającej poznawanie dziedziny.
Rozróżnienie (zarys, monografia, dysertacja, przyczynek) pozwala lepiej dopasować źródło do potrzeby informacyjnej użytkownika: czy chodzi o ogólne rozeznanie, pogłębione studium, wyniki badań, czy drobne uzupełnienie. To skraca czas wyszukiwania.
Częsty błąd to wybór "monografii" jako odpowiedzi na pytanie o ujęcie ogólne, bo termin brzmi "bardziej naukowo". Innym błędem jest utożsamienie "pracy naukowej" wyłącznie z dysertacją. Warto analizować słowa "ogólnie" i "stan wiedzy".
Gdy potrzebujesz bardzo szczegółowych ustaleń, metodyki badań i nowych wyników dotyczących konkretnego problemu, lepsza będzie dysertacja. Gdy szukasz drobnego uzupełnienia lub informacji o wąskim aspekcie, przyczynek bywa trafniejszy niż zarys.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 46% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: ""Zarys" to opracowanie o charakterze ogólnym i syntetycznym: przedstawia najważniejsze osiągnięcia oraz aktualny stan wiedzy w danej dziedzinie."

Źródła:

  • Słownik języka polskiego PWN, hasło: "zarys" (znaczenie i użycie) – https://sjp.pwn.pl/sjp/zarys;2542747.html (dostęp: 2026-03-01)
  • Słownik języka polskiego PWN, hasło: "monografia" – https://sjp.pwn.pl/sjp/monografia;2486408.html (dostęp: 2026-03-01)
  • Słownik języka polskiego PWN, hasło: "dysertacja" – https://sjp.pwn.pl/sjp/dysertacja;2455410.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Słowniki terminów z zakresu bibliografii i informacji naukowej
  • Słowniki języka polskiego dla weryfikacji znaczeń terminów (zarys, przyczynek itp.)
  • Podręczniki z bibliologii i nauki o informacji (rozdziały o rodzajach piśmiennictwa)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego