KWALIFIKACJA CHM6 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 22.
Która substancja może stanowić wypełnienie rurki sorpcyjnej wykorzystywanej do pobierania metodą aspiracyjną próbek gazów do badań laboratoryjnych?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W rurkach sorpcyjnych do poboru aspiracyjnego stosuje się stałe, porowate adsorbenty, które wychwytują składniki gazu na dużej powierzchni właściwej. Węgiel aktywny jest klasycznym sorbentem dla wielu związków organicznych. Alkohol etylowy i kwas mrówkowy są cieczami/odczynnikami, a gips nie jest typowym adsorbentem analitycznym.

Pełne wyjaśnienie:

Rurka sorpcyjna używana do pobierania próbek metodą aspiracyjną jest w praktyce nośnikiem materiału sorpcyjnego, przez który przepompowuje się (zasysa) określoną objętość badanego gazu. Kluczowe jest to, że wypełnienie rurki ma zatrzymać wybrane składniki z mieszaniny gazowej, tak aby dało się je później odzyskać (np. przez desorpcję) i oznaczyć w laboratorium.

Odpowiedź "Węgiel aktywny." jest poprawna, ponieważ węgiel aktywny jest porowatym ciałem stałym o bardzo dużej powierzchni właściwej, dzięki czemu skutecznie adsorbuje wiele par i gazów, zwłaszcza liczne związki organiczne. Z tego powodu jest on powszechnie spotykanym wypełnieniem rurek sorpcyjnych (tzw. sorbent tubes) w pomiarach środowiskowych i higieny pracy.

Odpowiedź "Alkohol etylowy." jest nieprawidłowa, bo jest to ciecz i typowy rozpuszczalnik/odczynnik, a nie standardowy materiał wypełniający rurkę sorpcyjną jako adsorbent. W praktyce alkohol może pojawiać się co najwyżej jako rozpuszczalnik w innych etapach analizy, ale nie jako "złoże" do wychwytu w rurce.

Odpowiedź "Kwas mrówkowy." również jest nieprawidłowa: to ciecz/odczynnik o określonej reaktywności chemicznej, natomiast wypełnienie rurki ma pełnić rolę stabilnego, stałego sorbentu o przewidywalnych właściwościach sorpcyjnych, a nie reagenta.

Odpowiedź "Gips drobnoziarnisty." jest nieprawidłowa, ponieważ gips nie jest typowym, standaryzowanym adsorbentem do poboru próbek gazów w analityce; może kojarzyć się z materiałem wiążącym wodę lub budowlanym, ale nie jest klasycznym złożem do selektywnego wychwytu analitów w rurkach sorpcyjnych.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "rurka sorpcyjna" i "pobieranie aspiracyjne", szukaj odpowiedzi będącej porowatym ciałem stałym (adsorbentem), a nie cieczą ani przypadkowym materiałem technicznym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rurka sorpcyjna to mały element pomiarowy wypełniony sorbentem (adsorbentem), przez który przepompowuje się badaną mieszaninę gazową. Zanieczyszczenia są zatrzymywane na złożu, a potem odzyskiwane w laboratorium (np. przez desorpcję) do oznaczenia.
Metoda aspiracyjna polega na zasysaniu (przepompowaniu) znanej objętości powietrza/gazu przez układ poboru, np. rurkę sorpcyjną. Dzięki kontrolowanemu przepływowi i czasowi poboru można powiązać ilość zatrzymanego analitu z jego stężeniem w badanym gazie.
Węgiel aktywny ma bardzo dużą powierzchnię właściwą i porowatą strukturę, dlatego skutecznie adsorbuje wiele związków (zwłaszcza organicznych) z fazy gazowej. Daje to wysoką efektywność wychwytu i możliwość późniejszego oznaczenia analitów w laboratorium.
Sorpcja to ogólny proces zatrzymywania składników na innym materiale. W rurkach sorpcyjnych najczęściej chodzi o adsorpcję, czyli gromadzenie cząsteczek na powierzchni ciała stałego. To kluczowy mechanizm, który pozwala "skoncentrować" analit z dużej objętości gazu.
Poza węglem aktywnym stosuje się także inne sorbenty stałe dobierane do analitów, np. polimerowe złoża sorpcyjne. Dobór zależy od lotności i polarności związków oraz od tego, czy próbka ma być desorbowana termicznie czy rozpuszczalnikiem.
Zwykle nie. Alkohol etylowy jest cieczą i pełni rolę rozpuszczalnika/odczynnika, a nie typowego stałego adsorbentu. W rurkach sorpcyjnych oczekuje się stabilnego, porowatego wypełnienia stałego o powtarzalnych właściwościach wychwytu, co nie pasuje do etanolu.
Kwas mrówkowy to ciecz i odczynnik chemiczny, który może reagować lub wpływać na skład próbki. Wypełnienie rurki sorpcyjnej powinno działać jako sorbent o kontrolowanych właściwościach adsorpcyjnych, a nie jako reagent. Dlatego nie traktuje się go jako standardowego wypełnienia.
Gips nie jest typowym, standaryzowanym sorbentem do poboru próbek gazów w analityce. Choć może kojarzyć się z pochłanianiem wilgoci, w praktyce poboru próbek używa się materiałów zaprojektowanych i ocenionych pod kątem adsorpcji oraz późniejszego odzysku analitów.
Dobór sorbentu zależy m.in. od rodzaju analitu (np. LZO), jego lotności, polarności oraz planowanej techniki odzysku (desorpcja termiczna lub rozpuszczalnikiem). Ważne są też warunki poboru: wilgotność, temperatura, przepływ i czas, bo wpływają na ryzyko "przebicia" sorbentu.
Najczęściej myli się sorbent z odczynnikiem chemicznym i wybiera ciecze (alkohole, kwasy), bo brzmią "laboratoryjnie". Drugi błąd to traktowanie dowolnego proszku jako wypełnienia. W tego typu pytaniach szukaj porowatego adsorbentu stałego, typowego dla poboru próbek.
info

Około 50% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w rurkach sorpcyjnych do poboru aspiracyjnego stosuje się stałe, porowate adsorbenty, które wychwytują składniki gazu na dużej powierzchni właściwej.

Źródła:

  • NIOSH Manual of Analytical Methods (NMAM), sekcje dotyczące poboru próbek na rurki z węglem aktywnym (activated charcoal) – https://www.cdc.gov/niosh/nmam/ (dostęp: 2026-02-27)
  • OSHA Sampling and Analytical Methods, informacje o stosowaniu rurek sorpcyjnych (m.in. charcoal tubes) do poboru próbek powietrza – https://www.osha.gov/chemicaldata/sampling-analytical-methods (dostęp: 2026-02-27)
  • U.S. EPA, Compendium Method TO-17: Determination of Volatile Organic Compounds in Ambient Air Using Active Sampling Onto Sorbent Tubes – https://www.epa.gov/airtoxics/compendium-method-to-17 (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Instrukcje metodyczne laboratoriów BHP/środowiskowych dotyczące poboru próbek na rurki sorpcyjne
  • Podręczniki z analityki instrumentalnej i przygotowania próbek (rozdziały o sorpcji/adsorpcji)
  • Materiały szkoleniowe producentów rurek sorpcyjnych i pomp aspiracyjnych (zasady doboru sorbentu, przepływu i czasu poboru)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego