KWALIFIKACJA ELM4 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 11.
Która z wymienionych korekt wprowadzonych w układzie sterowania przedstawionym na rysunku umożliwi zmniejszenie prędkości wysuwania tłoczyka siłownika 1A1?
Ilustracja przedstawia schemat układu sterowania pneumatycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prędkość wysuwania siłownika zależy od natężenia przepływu czynnika w torze odpowiedzialnym za wysuw.
Zmniejszenie stopnia otwarcia właściwego zaworu dławiącego ogranicza przepływ, co powoduje spadek prędkości ruchu tłoczyska. Zwiększanie otwarcia działa przeciwnie, a regulacja "drugiego" zaworu nie zmieni prędkości wysuwu.

Pełne wyjaśnienie:

W układach pneumatycznych (i ogólnie w układach z przepływem czynnika roboczego) prędkość ruchu siłownika jest wprost związana z natężeniem przepływu doprowadzanego do komory siłownika lub odprowadzanego z komory przeciwnej. Dlatego, aby zmniejszyć prędkość wysuwania tłoczyska, należy zmniejszyć przepływ w tej części obwodu, która w fazie wysuwu rzeczywiście "ustala" ilość powietrza płynącego przez siłownik.

Odpowiedź "Zmniejszenie stopnia otwarcia zaworu 1V3" jest poprawna, ponieważ zmniejszenie otwarcia zaworu regulacyjnego (dławiącego) zwiększa opór przepływu, a to prowadzi do mniejszego strumienia powietrza w gałęzi wysuwu. Mniejszy przepływ oznacza wolniejsze napełnianie/odpowietrzanie odpowiedniej komory siłownika, a w konsekwencji wolniejszy ruch tłoczyska.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z typowych powodów:

  • "Zmniejszenie stopnia otwarcia zaworu 1V2" – jeżeli 1V2 nie jest zaworem pracującym w torze wysuwu (np. dotyczy powrotu albo innego odcinka), to jego regulacja nie zmniejszy prędkości wysuwania; może natomiast wpływać na inną fazę cyklu.
  • "Zwiększenie stopnia otwarcia zaworu 1V2" – zwiększenie otwarcia zwykle zwiększa przepływ (zmniejsza dławienie), więc nie jest typową metodą zmniejszania prędkości, a dodatkowo może dotyczyć niewłaściwej gałęzi.
  • "Zwiększenie stopnia otwarcia zaworu 1V3" – działa w kierunku przeciwnym do wymaganego efektu: większe otwarcie to mniejsze ograniczenie przepływu, co zwykle skutkuje szybszym ruchem.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal na schemacie, którędy płynie powietrze podczas wysuwu (zasilanie komory oraz odpowietrzenie drugiej), a dopiero potem wybierz zawór, który jest w tym torze elementem regulacji przepływu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej decyduje natężenie przepływu powietrza w torze zasilania/odpowietrzania podczas wysuwu. Gdy przepływ jest ograniczony (dławienie), komora siłownika napełnia się lub opróżnia wolniej, więc tłoczysko wysuwa się wolniej. Zmiana ciśnienia wpływa głównie na siłę, a przepływ na prędkość.
Zawór dławiący zwiększa opór przepływu, czyli zmniejsza strumień powietrza. Mniejszy przepływ oznacza wolniejsze przemieszczanie się tłoka. W praktyce regulację wykonuje się stopniem otwarcia: mniejsze otwarcie = większe dławienie = mniejsza prędkość ruchu.
Większe otwarcie zaworu to mniejsza strata ciśnienia i łatwiejszy przepływ. Jeśli ten zawór jest elementem regulacji w torze wysuwu, to większy przepływ szybciej napełnia/odpowietrza komorę siłownika, więc tłoczysko porusza się szybciej. Dlatego do spowolnienia zwykle stosuje się przymknięcie.
Trzeba prześledzić tor przepływu w danej fazie: podczas wysuwu jedna komora jest zasilana, a druga odpowietrzana. Zawór regulacyjny, który leży w tym torze (na zasilaniu lub na wylocie), wpływa na prędkość wysuwu. Zawór w torze powrotu będzie wpływał głównie na prędkość powrotu.
Oba sposoby mogą zmniejszać prędkość, ale zachowanie układu bywa różne. Dławienie na wylocie często daje stabilniejszą regulację prędkości przy zmiennym obciążeniu, bo "kontroluje" odpowietrzanie komory. Dławienie na zasilaniu bywa bardziej wrażliwe na obciążenie. Na egzaminie kluczowe jest, który tor dotyczy wysuwu.
Najczęstsze błędy to: wybór zaworu na podstawie numeru zamiast położenia w schemacie, mylenie wysuwu z powrotem oraz założenie, że "większe otwarcie" spowalnia. Pomaga nawyk: najpierw określ fazę ruchu (wysuw), potem tor przepływu, a dopiero na końcu wybierz zawór regulacyjny.
W typowym oznaczeniu literowym A odnosi się do siłownika (element wykonawczy), a V do zaworu. Cyfra "1" zwykle identyfikuje grupę/układ. Dokładne znaczenie (np. typ zaworu) wynika z symbolu graficznego na schemacie, dlatego na egzaminie warto czytać zarówno oznaczenia, jak i symbole.
Zmniejsza się ją np. gdy trzeba ograniczyć uderzenia na końcu skoku, poprawić dokładność dosuwu, zwiększyć bezpieczeństwo operatora lub dopasować czas cyklu maszyny. Najczęściej robi się to regulacją zaworu dławiącego w odpowiedniej gałęzi, a nie zmianą programu sterownika (jeśli ruch jest czysto pneumatyczny).
Zwykle nie jest to metoda podstawowa. Zmiana ciśnienia wpływa silnie na siłę siłownika, a na prędkość tylko pośrednio i często w sposób mniej przewidywalny. Standardowo prędkość reguluje się przepływem (dławieniem) w torze wysuwu/powrotu. Na egzaminie najczęściej właśnie tego się oczekuje.
Przy dwóch zaworach wybierz ten, który leży w torze przepływu dla wskazanej fazy ruchu. Zrób szybki "mentalny przepływ": skąd powietrze idzie do siłownika i którędy wychodzi. Następnie oceń kierunek zmiany: zmniejszenie otwarcia zwykle zmniejsza prędkość, a zwiększenie otwarcia ją zwiększa.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Zwiększanie otwarcia działa przeciwnie, a regulacja "drugiego" zaworu nie zmieni prędkości wysuwu."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols
  • ISO 4414:2010, Pneumatic fluid power — General rules and safety requirements for systems and their components

Materiały:

  • Instrukcje i katalogi producentów pneumatyki (sekcje o zaworach dławiąco-zwrotnych i regulacji prędkości)
  • Zadania z czytania schematów pneumatycznych (identyfikacja toru wysuwu/powrotu)
  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki: dławienie na zasilaniu i na wylocie (meter-in/meter-out)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego