Pytanie dotyczy rozróżnienia dwóch podstaw odpowiedzialności za szkodę w prawie cywilnym:
- zasady winy – typowo z art. 415 KC (trzeba wykazać zawinione zachowanie sprawcy),
- zasady ryzyka / odpowiedzialności szczególnej – gdy ustawa przewiduje odpowiedzialność niezależnie od winy (wystarczy szkoda i związek przyczynowy, a przesłanki zwalniające są wyjątkowe).
Poprawna jest odpowiedź: "Kierujący rowerem, który potrącił pieszego na chodniku." Taki stan faktyczny nie jest typowo objęty wskazanymi w pytaniu przepisami szczególnymi o ryzyku, więc stosuje się ogólną konstrukcję deliktową. Poszkodowany musi wykazać m.in. szkodę, związek przyczynowy oraz to, że zachowanie rowerzysty było bezprawne i zawinione (np. naruszenie zasad ostrożności).
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe w tym pytaniu?
- "Właściciel psa, który pogryzł przechodnia." – odpowiedzialność właściciela zwierzęcia jest uregulowana przepisem szczególnym (art. 431 KC) i ma charakter oparty na ryzyku, a nie "wyłącznie po wykazaniu winy".
- "Osoba zajmująca lokal, z którego wypadł przedmiot i uszkodził samochód." – szkody "z pomieszczenia" (np. spadające przedmioty) są również objęte przepisem szczególnym (art. 433 KC), co ogranicza znaczenie wykazywania winy.
- "Producent, którego produkt niebezpieczny wyrządził szkodę konsumentowi." – odpowiedzialność za produkt niebezpieczny jest uregulowana odrębnie (art. 449¹ i nast. KC) i opiera się na ryzyku, więc poszkodowany nie musi udowadniać winy producenta w klasycznym sensie art. 415 KC.
W praktyce kluczowe jest pytanie: czy zdarzenie podpada pod przepis szczególny? Jeśli tak, zwykle zmienia się ciężar dowodu i nie testuje się już "czystej" zasady winy z art. 415 KC.
