KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 15.
Która z wymienionych przekładni zamienia ruch obrotowy na prostoliniowy?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekładnia zębatkowa (zębnik i listwa zębata) zamienia obrót zębnika na przesuw liniowy listwy, więc realizuje zmianę ruchu obrotowego na prostoliniowy.
Pozostałe typy z listy (ślimakowa, obiegowa) dają na wyjściu ruch obrotowy, a "cięgnowa" służy głównie do przenoszenia napędu między wałami.

Pełne wyjaśnienie:

Ruch obrotowy na prostoliniowy najprościej zamienia mechanizm, w którym element obrotowy współpracuje z elementem o geometrii "prostej" i wymusza jego przesuw. Tak działa przekładnia zębatkowa (zębnik–zębatka): obrót koła zębatego powoduje liniowe przemieszczanie listwy zębatej wzdłuż jej osi. To klasyczne rozwiązanie stosowane m.in. w napędach liniowych oraz w układach, gdzie potrzebny jest kontrolowany posuw.

Odpowiedź "Zębatkowa." jest poprawna, ponieważ w tej przekładni wyjściem jest przesuw listwy (ruch prostoliniowy), a wejściem obrót zębnika (ruch obrotowy) — zachodzi więc dokładnie wymagana konwersja rodzaju ruchu.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • "Ślimakowa." — przekładnia ślimakowa współpracuje ślimak–koło ślimakowe i zasadniczo przekazuje ruch obrotowy na ruch obrotowy (często ze zmianą osi pod kątem, np. 90°, oraz z dużą redukcją prędkości). Częsty błąd wynika z mylenia jej z mechanizmem śruba–nakrętka, który rzeczywiście daje posuw liniowy, ale jest innym rozwiązaniem konstrukcyjnym.
  • "Obiegowa." (planetarna) — w przekładni planetarnej elementy wykonują ruch obrotowy/obiegowy, a wyjściem nadal jest obrót (zmienia się przełożenie i moment), nie uzyskuje się typowego przesuwu liniowego.
  • "Cięgnowa." — określenie odnosi się do przeniesienia napędu za pomocą cięgna (np. pasa/liny/łańcucha w ujęciu potocznym), czyli do przekazania momentu i ruchu obrotowego między elementami, a nie do zamiany obrotu na ruch prostoliniowy elementu wykonawczego.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "zamiana obrotowego na prostoliniowy", szukaj mechanizmu typu zębnik–listwa albo (w innych zestawach odpowiedzi) śruba–nakrętka. Gdy jest "redukcja i duży moment" — częściej chodzi o przekładnie ślimakowe lub planetarne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekładnia zębatkowa to układ zębnik–zębatka: koło zębate (zębnik) współpracuje z listwą zębatą (zębatką). Gdy zębnik się obraca, jego zęby "toczą się" po zębatce i wymuszają ruch liniowy listwy.
Obrót zębnika powoduje przesuw kolejnych zębów względem listwy zębatej, więc listwa nie może się obracać, tylko przemieszcza się wzdłużnie. Dzięki temu na wyjściu otrzymujesz posuw liniowy, a nie obrót wału.
W przekładni ślimakowej ślimak napędza koło ślimakowe. Oba elementy wykonują ruch obrotowy (zwykle zmienia się tylko oś i przełożenie). Błąd wynika z mylenia ślimaka z mechanizmem śruba–nakrętka, który jest innym rozwiązaniem.
Najczęściej myli się ją z mechanizmem śruba–nakrętka. Ponieważ ślimak wygląda jak gwint, łatwo przypisać mu cechę "obrót daje posuw". W rzeczywistości w przekładni ślimakowej wyjściem jest obrót koła, nie przesuw liniowy.
Stosuje się ją wszędzie tam, gdzie potrzebny jest napęd liniowy i prosta konstrukcja: w układach kierowniczych, mechanizmach pozycjonowania, przesuwach w maszynach, bramach przesuwnych czy osiach urządzeń wymagających posuwu.
Typowa przekładnia planetarna służy do zmiany przełożenia i zwiększania momentu, ale na wyjściu nadal masz ruch obrotowy. Posuw liniowy uzyskasz dopiero, gdy dodasz osobny mechanizm wykonawczy (np. zębatkę lub śrubę).
Słowa kluczowe to: "zamienia ruch obrotowy na prostoliniowy", "posuw", "przesuw". Jeśli pytanie mówi o "redukcji", "zwiększeniu momentu" lub "przełożeniu", zwykle chodzi o przekładnie obrotowe (ślimakowe, planetarne), a nie o konwersję na linię.
Typowe objawy to luz między zębnikiem a listwą, nierówny lub skokowy przesuw, hałas przy pracy oraz pogorszenie dokładności pozycjonowania. W praktyce mechanik sprawdza też smarowanie i stan uzębienia na całej długości zębatki.
Gdy potrzebujesz głównie dużego przełożenia, znacznego wzrostu momentu i kompaktowego reduktora dla ruchu obrotowego. Przekładnia ślimakowa jest typowa dla napędów obrotowych (np. reduktory), natomiast zębatkowa jest wyborem do uzyskania posuwu.
Najpierw nazwij w myślach ruch wejściowy i ruch wyjściowy każdej opcji. Jeśli obie strony są obrotowe, odpada. Dopiero potem myśl o nazwach i wyglądzie. To ogranicza błąd skojarzenia "ślimak = śruba = posuw".
info

Około 55% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Wikipedia: Rack and pinion – https://en.wikipedia.org/wiki/Rack_and_pinion (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia: Worm drive – https://en.wikipedia.org/wiki/Worm_drive (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia: Epicyclic gearing (planetary gear) – https://en.wikipedia.org/wiki/Epicyclic_gearing (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki do przedmiotów: podstawy konstrukcji maszyn, elementy maszyn, mechanizmy
  • Katalogi i karty techniczne producentów przekładni zębatkowych oraz reduktorów ślimakowych/planetarnych
  • Materiały dydaktyczne z rysunkami: zębnik–listwa, ślimak–koło ślimakowe, przekładnia planetarna

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego