Zasada memoriału w rachunkowości polega na tym, że zdarzenia gospodarcze ujmuje się w księgach rachunkowych oraz w sprawozdaniu finansowym w okresie, którego dotyczą (gdy powstaje przychód/koszt), a nie wtedy, gdy następuje zapłata. W praktyce oznacza to rozdzielenie momentu ujęcia przychodu i kosztu od momentu przepływu środków pieniężnych.
To podejście jest kluczowe dla prawidłowego ustalenia wyniku finansowego za dany okres sprawozdawczy, ponieważ pozwala przypisać przychody i koszty do właściwego czasu. Typowe przykłady to: zaksięgowanie sprzedaży na podstawie faktury w momencie jej dokonania, nawet jeśli klient zapłaci później, oraz ujęcie kosztu zakupu w okresie, którego dotyczy, niezależnie od terminu przelewu.
Odpowiedź "Zasadę periodyzacji" bywa wybierana błędnie, bo periodyzacja (często omawiana razem ze współmiernością) również dotyczy przypisywania zdarzeń do okresów. Jednak memoriał koncentruje się przede wszystkim na ujęciu przychodów i kosztów niezależnie od zapłaty, czyli na odejściu od podejścia kasowego.
Odpowiedź "Zasadę podmiotowości" jest nieprawidłowa, ponieważ ta zasada dotyczy wyodrębnienia jednostki jako odrębnego podmiotu rachunkowości (oddzielenia majątku i operacji jednostki od majątku i operacji właścicieli czy innych podmiotów), a nie momentu ujmowania przychodów i kosztów.
Odpowiedź "Zasadę ostrożnej wyceny" także nie pasuje, bo ostrożność dotyczy sposobu wyceny i prezentacji (np. unikania zawyżania aktywów i przychodów oraz zaniżania zobowiązań i kosztów), a nie reguły, czy księgować według zapłaty, czy według okresu, którego dotyczą zdarzenia.
Na egzaminie warto szukać w fragmencie przepisu słów i sensu wskazujących na ujęcie "niezależnie od terminu zapłaty/uregulowania należności i zobowiązań" oraz na przypisanie do właściwego okresu sprawozdawczego. To są typowe sygnały rozpoznawcze zasady memoriału.
