KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 40.
Którego narzędzia należy użyć do demontażu bezpiecznika z urządzenia przedstawionego na rysunku?
Ilustracja przedstawia płytkę drukowaną z elementami elektronicznymi, która jest częścią urządzenia elektrycznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Chwytak służy do bezpiecznego wyjmowania wkładek bezpiecznikowych z oprawy bez dotykania ich palcami i bez użycia narzędzi do lutowania. Odsysacz i lutownica są do rozlutowywania, a klucz imbusowy do śrub, nie do bezpieczników.

Pełne wyjaśnienie:

Do demontażu (wyjęcia) bezpiecznika z typowej oprawy w urządzeniu stosuje się chwytak do bezpieczników. Jest to narzędzie przeznaczone do uchwycenia wkładki (np. cylindrycznej lub w odpowiedniej oprawce) i jej wysunięcia z gniazda w sposób kontrolowany. W praktyce ogranicza to ryzyko uszkodzenia elementu, poślizgu dłoni oraz kontaktu skóry z częściami, które mogły być nagrzane lub znajdować się w trudno dostępnym miejscu.

Odpowiedź "Odsysacza" jest nieprawidłowa, ponieważ odsysacz (ręczny lub na stacji lutowniczej) służy do usuwania roztopionej cyny z pól lutowniczych i otworów w płytce PCB. Ma zastosowanie wtedy, gdy element jest wylutowywany, a bezpiecznik w oprawie jest zwykle elementem niewlutowanym, tylko osadzonym mechanicznie.

Odpowiedź "Klucza imbusowego" jest nieprawidłowa, bo klucz imbusowy służy do odkręcania/ dokręcania śrub z gniazdem sześciokątnym. Sam bezpiecznik w oprawie nie wymaga takiego narzędzia do wyjęcia wkładki; użycie klucza mogłoby wręcz uszkodzić oprawę lub obudowę.

Odpowiedź "Lutownicy transformatorowej" także jest nieprawidłowa: lutownica służy do lutowania i rozlutowywania połączeń, a nie do chwytania i wysuwania wkładek. Dodatkowo użycie narzędzia grzejnego przy elementach zasilania jest nieuzasadnione i może zwiększać ryzyko uszkodzeń.

Wskazówka egzaminacyjna: w takich pytaniach rozstrzygające jest to, czy element jest mocowany lutem (wtedy narzędzia lutownicze), czy jest wkładką w oprawie (wtedy chwytak/pęseta/szczypce odpowiednie do bezpieczników). Zawsze zakłada się pracę po odłączeniu zasilania urządzenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Chwytak do bezpieczników to narzędzie ułatwiające pewne uchwycenie i wyjęcie wkładki bezpiecznikowej z oprawy. Pozwala wyjąć bezpiecznik bez dotykania go palcami, co jest wygodniejsze i bezpieczniejsze, zwłaszcza w ciasnych obudowach oraz przy elementach mogących być nagrzanymi.
Odsysacz jest narzędziem do rozlutowywania: usuwa roztopioną cynę z połączeń lutowanych na PCB. Bezpiecznik w oprawie urządzenia zwykle nie jest wlutowany, tylko osadzony w gnieździe. Dlatego odsysacz nie pomaga w demontażu i wskazuje na pomylenie czynności serwisowych.
Nie jest to właściwe narzędzie. Klucz imbusowy służy do śrub z gniazdem sześciokątnym, a wkładkę bezpiecznikową wyjmuje się przez chwyt i wysunięcie z oprawy. Użycie imbusu może uszkodzić oprawę lub obudowę, bo nie zapewnia prawidłowego uchwytu bezpiecznika.
Lutownicę transformatorową stosuje się do lutowania i rozlutowywania połączeń, czyli gdy element jest przylutowany do przewodów lub płytki. Nie używa się jej do mechanicznego wyjmowania bezpieczników z oprawy. W pytaniach egzaminacyjnych to typowy "dystraktor" sugerujący mylenie lutowania z demontażem wkładki.
Najpierw odłącz urządzenie od zasilania i odczekaj, aż elementy ostygną. Następnie wyjmij wkładkę z oprawy chwytakiem, sprawdź jej stan i dobierz zamiennik o tych samych parametrach znamionowych zgodnych z oznaczeniami. Po montażu zamknij obudowę i dopiero wtedy wykonaj próbę uruchomienia.
Bezpiecznik w oprawie jest elementem wymiennym montowanym mechanicznie: wsuwanym lub dociskanym w gnieździe. Wlutowany bezpiecznik (rzadziej spotykany w tej formie) wymagałby rozlutowania do wymiany. To rozróżnienie podpowiada dobór narzędzia: chwytak do oprawy, narzędzia lutownicze do PCB.
Najczęściej myli się narzędzia do czynności mechanicznych z lutowniczymi, np. wybiera odsysacz lub lutownicę, mimo że element jest tylko wyjmowany z oprawy. Drugi błąd to wybór "pierwszego lepszego" klucza, choć nie ma śrub. Warto zawsze zadać sobie pytanie: czy element jest lutowany, czy osadzony w gnieździe?
Zwykle widać wkładkę osadzoną w oprawie: cylindryczny element lub kasetę w gnieździe, bez śladów lutowania (brak pól lutowniczych i wyprowadzeń wlutowanych w PCB). Często dostęp do wkładki jest od zewnątrz lub przez uchwyt/oprawkę. Wtedy właściwe jest narzędzie do chwytania i wysuwania.
Palcami łatwo się poślizgnąć, a w ciasnej obudowie można uszkodzić element lub sąsiednie części. Bezpiecznik mógł też być nagrzany. Chwytak daje pewny uchwyt i kontrolowany ruch, a w praktyce serwisowej jest uznawany za właściwe narzędzie do wkładek w oprawach, zwłaszcza gdy dostęp jest utrudniony.
Najlepiej uczyć się "narzędzie → czynność": chwytak/pęseta do elementów osadzonych, odsysacz i plecionka do rozlutowywania, imbusy do śrub, miernik do diagnostyki. Pomaga też praca na zdjęciach i ćwiczenia w pracowni: rozpoznawanie opraw bezpieczników, złączy, elementów przewlekanych i SMD oraz dobór narzędzi do każdego przypadku.
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Chwytak służy do bezpiecznego wyjmowania wkładek bezpiecznikowych z oprawy bez dotykania ich palcami i bez użycia narzędzi do lutowania."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Bezpiecznik_elektryczny - dostęp 2026-02-27
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Fuse_(electrical) - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Instrukcje BHP dla prac przy urządzeniach elektrycznych/elektronicznych w pracowni szkolnej
  • Podręczniki do eksploatacji urządzeń elektronicznych (działy: zasilanie, zabezpieczenia)
  • Karty katalogowe i opisy narzędzi serwisowych (chwytaki do bezpieczników, pęsety, szczypce izolowane)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego