KWALIFIKACJA MEP1 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 30.
Którego narzędzia trzeba użyć do demontażu przepalonego bezpiecznika przedstawionego na ilustracji?
Ilustracja przedstawia fragment płytki drukowanej z widocznymi elementami elektronicznymi.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Bezpiecznik na ilustracji ma drutowe wyprowadzenia przylutowane do pól na PCB (montaż THT), więc aby go zdemontować, trzeba rozlutować połączenie i usunąć roztopioną cynę z otworów/padów.
Do tego służy odsysacz cyny; pozostałe narzędzia są przeznaczone do połączeń mechanicznych, nie lutowanych.

Pełne wyjaśnienie:

Na ilustracji widać bezpiecznik rurkowy szklany oznaczony jako F1, z wyprowadzeniami przylutowanymi bezpośrednio do płytki PCB. To oznacza montaż przewlekany (THT): drutowe końcówki przechodzą przez otwory i są połączone z polami lutowniczymi cyną.

W takiej konstrukcji element nie jest "wyjmowany z gniazda", tylko trwale połączony lutem. Demontaż wymaga więc rozlutowania: najpierw rozgrzania spoiny lutownicą, następnie usunięcia roztopionej cyny z otworu/pola i dopiero wtedy wyjęcia bezpiecznika. Odsysacz cyny wytwarza podciśnienie i szybko "zabiera" płynną cynę, co ułatwia zwolnienie wyprowadzenia i ogranicza ryzyko szarpania elementu.

Odpowiedź "Odsysacza cyny." jest poprawna, bo bez usunięcia cyny wyprowadzenia pozostają związane z padami, a próba wyrwania bezpiecznika może uszkodzić ścieżki lub odkleić pole lutownicze od laminatu.

Pozostałe propozycje nie pasują do tego typu połączenia:

  • "Szczypiec Segera." używa się do pierścieni osadczych (Segera), a nie do rozlutowywania elementów na PCB.
  • "Klucza imbusowego." stosuje się do śrub z gniazdem sześciokątnym, a na płytce nie ma połączenia śrubowego wymagającego imbusu.
  • "Wkrętaka udarowego." jest narzędziem do zapieczonych wkrętów; nie rozwiązuje problemu spoiny lutowanej.

W praktyce serwisowej warto pamiętać o krótkim czasie grzania i pracy "bez siły": najpierw usuwa się cynę (odsysacz lub taśma), dopiero potem wyjmuje element.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Montaż THT polega na przeprowadzeniu wyprowadzeń elementu przez otwory w PCB i przylutowaniu ich od strony ścieżek. Rozpoznasz go po drutowych końcówkach, widocznych otworach i punktach lutowniczych, a nie po "płaskich" padach typowych dla SMT.
Bo lut (cyna) tworzy trwałe połączenie wyprowadzeń z polami lutowniczymi i dopóki go nie usuniesz, element jest "przyklejony" do PCB. Odsysacz zasysa roztopioną cynę, zwalniając otwór i umożliwiając wyjęcie bezpiecznika bez szarpania i ryzyka wyrwania ścieżek.
Odsysacz (sprężynowa pompka) po zwolnieniu mechanizmu wytwarza podciśnienie i wciąga płynną cynę z miejsca lutowania. Jest wygodny przy otworach THT i większej ilości spoiwa. Taśma (oplatka) lepiej "zbiera" cienkie warstwy cyny z padów, ale bywa wolniejsza.
Najczęściej potrzebujesz lutownicy o odpowiedniej mocy, odsysacza cyny lub taśmy odlutowniczej, topnika (dla lepszego rozpływu), oraz pęsety/szczypiec do delikatnego chwytu elementu. Dodatkowo przydaje się czyścik grotu i dobre oświetlenie stanowiska.
Nie jest to bezpieczne. Jeśli cyna nadal łączy wyprowadzenie z polem lutowniczym, szarpanie może odkleić pad od laminatu, zerwać przelotkę lub uszkodzić ścieżki. Poprawna metoda to rozgrzanie spoiny, usunięcie cyny i dopiero wtedy spokojne wyjęcie elementu.
Typowe objawy to przerwanie wkładki topikowej, zaczernienie wnętrza szklanej rurki, czasem nadpalenie okolic elementu oraz brak zasilania/reakcji urządzenia. Dla pewności sprawdza się ciągłość bezpiecznika miernikiem (test ciągłości lub pomiar rezystancji).
Najczęstsze to zbyt długie grzanie (przegrzanie laminatu i odklejenie pola), próba wyrywania elementu, gdy cyna nie została usunięta, oraz brak topnika, co utrudnia odpływ spoiwa. Często też pomija się oczyszczenie otworu, przez co nowy element nie wchodzi poprawnie.
W gnieździe spotkasz go tam, gdzie przewiduje się częstą i szybką wymianę (serwis bez lutowania). Wersje przylutowane do PCB stosuje się dla większej wytrzymałości mechanicznej lub oszczędności miejsca/kosztu, ale wtedy wymiana wymaga rozlutowania i większej ostrożności.
Te narzędzia służą do połączeń mechanicznych: pierścieni osadczych, śrub imbusowych lub zapieczonych wkrętów. W pokazanym przypadku problemem jest połączenie lutowane na PCB, więc kluczowe jest usunięcie cyny i zwolnienie wyprowadzeń, a nie odkręcanie czy zdejmowanie zabezpieczeń.
Ćwicz rozpoznawanie montażu THT i typowych narzędzi (lutownica, odsysacz, taśma, topnik). Ucz się sekwencji: podgrzej–usuń cynę–wyjmij element. Na ilustracjach zwracaj uwagę na wyprowadzenia i pola lutownicze. Warto znać też ryzyka: przegrzanie, wyrwanie padów i uszkodzenie ścieżek.
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Wikipedia: Lutowanie — sekcja o lutowaniu miękkim i spoiwach cynowych, https://pl.wikipedia.org/wiki/Lutowanie (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia: Odsysacz (lutownictwo) / Desoldering pump — opis działania podciśnieniowego narzędzia do usuwania cyny, https://en.wikipedia.org/wiki/Desoldering_pump (dostęp: 2026-03-02)
  • SparkFun Learn: How to Solder — rozdział o desoldering (odsysacz i plecionka), https://learn.sparkfun.com/tutorials/how-to-solder-desoldering/all (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Poradniki serwisowe dotyczące rozlutowywania THT (odsysacz cyny, taśma odlutownicza)
  • Wprowadzenie do technologii montażu elektronicznego THT/SMT
  • Instrukcje BHP i dobre praktyki pracy z lutownicą (ochrona pola lutowniczego, czas grzania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego