KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 1.
Którego typu wyłącznik różnicowoprądowy przeznaczony jest do wykrywania prądu różnicowego o przebiegu przedstawionym na rysunku?
Ilustracja przedstawia wykres prądu różnicowego w funkcji czasu, co jest istotne w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na rysunku widać przebieg prądu różnicowego, który po narastaniu osiąga stałą dodatnią wartość i nie ma tętnień ani zmiany znaku, czyli jest to prąd stały gładki (smooth DC). Taki rodzaj prądu różnicowego wykrywa wyłącznik różnicowoprądowy typu B; typ A i F nie obejmują DC gładkiego.

Pełne wyjaśnienie:

Wyłącznik różnicowoprądowy (RCD) porównuje prąd "wpływający" i "wypływający" z obwodu. Gdy pojawi się prąd upływu do ziemi, powstaje prąd różnicowy i. Różne uszkodzenia oraz różne odbiorniki (szczególnie z elektroniką mocy) mogą wytwarzać prądy różnicowe o odmiennym kształcie w czasie, dlatego RCD dzieli się na typy zależnie od tego, jakie przebiegi potrafi wykryć.

Na wykresie przedstawiono przebieg, który startuje od zera, następnie narasta i stabilizuje się na stałej dodatniej wartości (bez oscylacji, bez tętnień, bez zmiany znaku). Taki kształt jest charakterystyczny dla prądu stałego gładkiego (smooth DC), np. po prostowaniu i wygładzeniu napięcia/prądu w układach zasilania.

Właśnie ten element jest kluczowy: detekcja prądu stałego gładkiego wymaga RCD typu B. Typ B obejmuje detekcję prądów przemiennych oraz prądów stałych (w tym tętniących i gładkich), więc jest rozwiązaniem najbardziej "uniwersalnym" pod względem rodzaju wykrywanego prądu różnicowego.

  • "Typu B" jest poprawne, bo jako jedyny z podanych typów jest przeznaczony do wykrywania prądu różnicowego stałego gładkiego.
  • "Typu A" bywa mylony z B, ponieważ dotyczy również przebiegów z udziałem składowej stałej, ale chodzi o prąd stały tętniący (pulsujący) i przebiegi, które nie są gładkim DC o stałej wartości.
  • "Typu F" jest rozwinięciem możliwości w porównaniu do typu A dla wybranych przebiegów mieszanych i częstotliwości, jednak nadal nie jest przeznaczony do wykrywania smooth DC.
  • "Typu U" nie stanowi typowej, powszechnie stosowanej kategorii detekcji prądu różnicowego w tej klasyfikacji (w praktyce egzaminacyjnej i normowej spotyka się głównie AC/A/F/B), więc nie pasuje do rozpoznanego przebiegu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku widać przebieg, który po osiągnięciu wartości nie przechodzi przez zero i nie ma tętnień, interpretuj go jako DC gładki i kojarz z typem B.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prąd różnicowy to różnica między prądem wpływającym i wypływającym z obwodu przez przewody robocze. Jeśli część prądu "ucieka" do ziemi (np. przez uszkodzoną izolację), pojawia się iΔ. RCD wykrywa tę różnicę i może odłączyć zasilanie.
Prąd stały gładki ma stały znak (zwykle dodatni) i po okresie narastania osiąga poziom prawie stały. Na wykresie nie widać przechodzenia przez zero ani "falowania" (tętnień). To odróżnia go od prądu przemiennego i od prądu stałego tętniącego.
RCD typu B jest zaprojektowany tak, aby wykrywać także prądy różnicowe stałe gładkie. Inne typy (np. A czy F) mogą nie zadziałać przy DC gładkim albo mogą działać nieprzewidywalnie, bo ich tor detekcji nie obejmuje tego rodzaju składowej stałej.
Typ A wykrywa prądy przemienne oraz prądy "stałe tętniące" (pulsujące), typowe np. dla prostowania bez pełnego wygładzenia. Typ B obejmuje szerszy zakres i dodatkowo wykrywa prąd stały gładki, czyli utrzymujący stałą wartość bez tętnień.
Nie. Typ F jest rozszerzeniem typu A dla wybranych przebiegów mieszanych i częstotliwości, ale nie jest przeznaczony do detekcji prądu stałego gładkiego (smooth DC). Jeśli w instalacji może wystąpić taki prąd upływu, właściwym wyborem jest typ B.
Smooth DC może pojawić się w obwodach z elektroniką mocy, np. po prostowaniu i wygładzaniu w zasilaczach, falownikach czy układach sterowania. Przy uszkodzeniu izolacji prąd upływu może mieć charakter stały i gładki, co wpływa na dobór właściwego typu RCD.
Nie. RCD różnią się typem, czyli zakresem wykrywanych przebiegów prądu różnicowego. Jeśli dobierze się niewłaściwy typ do charakteru możliwego prądu upływu, zabezpieczenie może nie zadziałać. Dlatego na egzaminie trzeba łączyć kształt przebiegu z typem RCD.
Najczęściej myli się typ A z B, bo oba "kojarzą się" z prądem stałym. Błąd polega na pominięciu słowa gładki: typ A dotyczy prądu tętniącego, a typ B obejmuje także smooth DC. Drugi błąd to założenie, że typ F "zastępuje" B.
Wartość 15 mA na osi prądu różnicowego iΔ wskazuje poziom prądu, do którego przebieg narasta i następnie się stabilizuje. Sama liczba na rysunku pełni rolę orientacyjną dla amplitudy/poziomu prądu; w tym zadaniu ważniejszy jest kształt przebiegu (DC gładki), nie obliczenia.
Najpierw oceń, czy przebieg zmienia znak (przechodzi przez zero) i czy ma tętnienia. Jeśli jest sinusoidą → typ AC/A zależnie od składowej stałej. Jeśli jest dodatni "pulsujący" → typ A/F. Jeśli rośnie do stałej wartości bez falowania → typ B.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Na rysunku widać przebieg prądu różnicowego, który po narastaniu osiąga stałą dodatnią wartość i nie ma tętnień ani zmiany znaku, czyli jest to prąd stały gładki (smooth DC)."

Źródła:

  • IEC 61008-1: Residual current operated circuit-breakers without integral overcurrent protection for household and similar uses (RCCBs) – Part 1: General rules (klasyfikacja i wymagania dla RCD, typy i wykrywane przebiegi)
  • IEC 61009-1: Residual current operated circuit-breakers with integral overcurrent protection for household and similar uses (RCBOs) – Part 1: General rules (wymagania i zakres wykrywania prądów różnicowych dla RCBO)

Materiały:

  • Materiały producentów RCD (karty katalogowe i tabele: jaki typ wykrywa jaki prąd różnicowy)
  • Podręczniki z ochrony przeciwporażeniowej i aparatury zabezpieczającej w instalacjach nN
  • Normy IEC dotyczące RCD (zakres typów i wymagania funkcjonalne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego