KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 5.
Którego z wymienionych narzędzi należy użyć do odkręcenia śruby przedstawionej na ilustracji?
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny śruby z łbem torx, co jest kluczowe w kontekście pytania egzaminacyjnego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Śruba z gniazdem Torx ma charakterystyczne wielowypustowe (sześcioramienne) wgłębienie w łbie, które wymaga użycia wkrętaka lub bitu Torx o właściwym rozmiarze. Użycie imbusu, klucza płaskiego lub końcówki krzyżowej nie pasuje do profilu i może "wyrobić" gniazdo.

Pełne wyjaśnienie:

W połączeniach śrubowych spotyka się różne typy gniazd w łbie elementu złącznego. Każdy typ wymaga narzędzia o dopasowanym profilu, tak aby siła była przenoszona na możliwie dużą powierzchnię i nie dochodziło do poślizgu ani uszkodzenia krawędzi gniazda.

Odpowiedź "Wkrętaka z końcówką torx." jest właściwa, gdy na ilustracji widać gniazdo Torx: kształt wielowypustowy (sześcioramienny), zaprojektowany do przenoszenia momentu obrotowego przy mniejszym ryzyku ześlizgnięcia narzędzia. W praktyce oznacza to dobór odpowiedniego bitu Torx (np. T10, T20 itd.) i stabilne osadzenie go w gnieździe przed odkręcaniem.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe:

  • "Klucza imbusowego." pasuje do gniazd sześciokątnych (imbus/inbus). W gnieździe Torx nie ma prostych sześciu płaszczyzn, więc imbus nie przylega prawidłowo, co grozi zniszczeniem gniazda.
  • "Klucza płaskiego." służy do nakrętek i łbów zewnętrznych (np. sześciokątnych). Jeśli śruba ma gniazdo wewnętrzne, klucz płaski nie ma gdzie przenieść momentu.
  • "Wkrętaka z końcówką krzyżową." jest przeznaczony do gniazd krzyżowych (np. Phillips/Pozidriv). Profil krzyżowy nie odpowiada kształtowi Torx, więc narzędzie będzie się ślizgać i uszkodzi krawędzie.

Wskazówka egzaminacyjna i praktyczna: najpierw rozpoznaj kształt gniazda (Torx vs imbus vs krzyż), a dopiero potem wybierz narzędzie i rozmiar końcówki. Jeśli końcówka ma luz, łatwo o "wyrobienie" gniazda, co utrudnia serwis urządzeń mechatronicznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Gniazdo Torx to wewnętrzny profil w łbie śruby o kształcie wielowypustu (sześcioramiennej "gwiazdy"). Jest zaprojektowane tak, aby lepiej przenosić moment obrotowy i ograniczać ześlizgiwanie się końcówki w porównaniu z gniazdem krzyżowym.
Imbus ma gniazdo sześciokątne z prostymi ściankami, a Torx ma wyraźny "gwiazdkowy" zarys. Jeśli w łbie widać sześć zaokrąglonych ramion wielowypustu, dobierasz Torx. Przy sześciu płaskich ściankach wybierasz klucz imbusowy.
Końcówka krzyżowa nie przylega do profilu Torx, więc nacisk skupia się punktowo i narzędzie łatwo się ślizga. Skutkiem bywa uszkodzenie gniazda (tzw. wyrobienie), trudniejszy demontaż i ryzyko zniszczenia elementu w urządzeniu mechatronicznym.
Dobiera się go tak, aby końcówka wchodziła w gniazdo bez luzu i nie wymagała wpychania "na siłę". W praktyce używa się oznaczeń T (np. T10, T20). Najlepiej przymierzyć kilka rozmiarów i wybrać ten, który osadza się pewnie i równo.
Śruby Torx są częste w obudowach, osłonach, czujnikach, napędach i modułach, bo pozwalają na pewne przeniesienie momentu i ograniczają ryzyko uszkodzenia gniazda w serwisie. Spotkasz je m.in. przy demontażu pokryw i elementów montażowych.
Można używać zarówno wkrętaka z końcówką Torx, jak i bitu Torx w uchwycie (np. rękojeść bitowa, grzechotka, wkrętarka), o ile profil i rozmiar są właściwe. Klucz płaski nie zadziała, bo nie współpracuje z gniazdem wewnętrznym.
Najczęstsze błędy to zły rozmiar końcówki (za mała), praca pod kątem zamiast osiowo, zbyt mały docisk podczas odkręcania oraz próba użycia innego profilu (imbus/krzyż). W serwisie warto też oczyścić gniazdo z brudu przed włożeniem bitu.
Torx zwykle przenosi moment obrotowy stabilniej, bo ma większą powierzchnię styku i mniejszą tendencję do "wyskakiwania" końcówki. To zmniejsza ryzyko uszkodzenia łba śruby i przyspiesza serwis. Krzyżak łatwiej się ślizga przy większym momencie.
Najpierw upewnij się, że końcówka Torx ma właściwy rozmiar i jest osadzona do końca. Dociśnij narzędzie osiowo, a jeśli to możliwe użyj penetrantu i odczekaj. Przy ryzyku uszkodzenia gniazda lepiej zmienić metodę (np. użyć uchwytu z lepszym dociskiem) niż "szarpać".
Zależy od profilu gniazda: dla Torx wybiera się końcówkę Torx, dla sześciokąta wewnętrznego wybiera się imbus, a dla krzyża odpowiedni wkrętak krzyżowy. Klucz płaski stosuje się przy łbach lub nakrętkach zewnętrznych, nie przy gniazdach wewnętrznych.
info

Statystycznie 83% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Według specjalistów z branży: "Śruba z gniazdem Torx ma charakterystyczne wielowypustowe (sześcioramienne) wgłębienie w łbie, które wymaga użycia wkrętaka lub bitu Torx o właściwym rozmiarze."

Źródła:

  • ISO 10664:2014, Hexalobular internal driving feature for bolts and screws — Dimensions
  • Wiha Tools – informacje o profilu TORX (strona produktowo-poradnikowa): https://www.wiha.com/pl/pl/narzedzia/koncowki-i-bity/torx/ (dostęp: 2026-03-01)
  • Wera – opis systemu TORX i bity (strona informacyjna producenta): https://www-de.wera.de/en/torx/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje producentów narzędzi (dobór bitów i końcówek do typów gniazd)
  • Albumy/atlas łbów śrub i wkrętów (Torx, imbus, Phillips/Pozidriv)
  • Materiały BHP dotyczące pracy narzędziami ręcznymi (pewne osadzenie, dobór rozmiaru końcówki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego