KWALIFIKACJA ELM4 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 14.
Którego z wymienionych urządzeń dotyczą dane znamionowe przedstawione w tabeli?
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi znamionowymi urządzenia elektrycznego, najprawdopodobniej transformatora, co wynika z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Transformator rozpoznaje się po typowym zestawie danych znamionowych: podanych dwóch napięciach (strona pierwotna i wtórna) oraz mocy znamionowej i częstotliwości. Dławik zwykle nie ma "napięcia wtórnego", silnik ma parametry prędkości/obrotów i cosφ, a regulator temperatury ma zakresy i sygnały sterujące, nie moc VA.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu trzeba rozpoznać, jakiego urządzenia dotyczą wartości z tabeli danych znamionowych. Dla transformatora charakterystyczne jest, że specyfikacja odnosi się do dwóch stron układu: uzwojenia pierwotnego i wtórnego. W praktyce spotyka się więc pola typu: napięcie wejściowe (pierwotne), napięcie wyjściowe (wtórne), moc znamionowa (często w VA), prąd znamionowy oraz częstotliwość.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "Dławika." Dławik opisuje się głównie przez indukcyjność (H), dopuszczalny prąd, ewentualnie rezystancję uzwojenia i częstotliwość pracy. Nie jest typowe podawanie dwóch napięć analogicznie jak dla transformatora, bo dławik nie służy do zmiany poziomu napięcia między uzwojeniami.
  • "Silnika elektrycznego." Tabliczka silnika zwykle zawiera m.in. moc w kW, prędkość obrotową (obr/min), cosφ, sprawność, sposób połączenia uzwojeń (Y/Δ), napięcie i prąd dla danego układu oraz klasę ochrony. Brak kluczowych danych maszynowych (np. prędkości) przy jednoczesnym występowaniu pary napięć po stronach wejścia/wyjścia wskazuje raczej na transformator.
  • "Regulatora temperatury." Regulator temperatury opisuje się parametrami sterowania i pomiaru: typ czujnika, zakres nastawy, dokładność, rodzaj wyjścia (przekaźnik/SSR), zasilanie urządzenia, ewentualnie obciążalność styków. Nie jest typowe podawanie mocy znamionowej w VA oraz relacji pierwotne–wtórne jak w transformatorze.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli w tabeli widzisz układ "napięcie 1 / napięcie 2" oraz moc znamionową, myśl o transformatorze. Jeżeli widzisz prędkość i cosφ – myśl o silniku. Jeżeli widzisz indukcyjność – myśl o dławiku. Jeżeli widzisz typ czujnika i wyjście sterujące – myśl o regulatorze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dane znamionowe to zestaw parametrów podanych przez producenta, opisujących warunki poprawnej pracy (np. napięcie, prąd, moc, częstotliwość). Umożliwiają dobór zasilania, zabezpieczeń i przewodów oraz weryfikację, czy urządzenie pasuje do projektu i dokumentacji.
Najczęściej po występowaniu dwóch stron: napięcia pierwotnego i wtórnego (np. wejście/wyjście), a także mocy znamionowej (często w VA) i częstotliwości. Taki zestaw danych jest typowy dla urządzeń zmieniających poziom napięcia i zapewniających separację.
Dławik jest elementem indukcyjnym włączanym w szereg, a jego opis dotyczy głównie indukcyjności i dopuszczalnego prądu. Nie pracuje jako urządzenie z dwoma uzwojeniami o relacji "wejście–wyjście" jak transformator, więc "napięcie wtórne" zwykle nie występuje.
Dla silnika typowe są: moc w kW, prędkość obrotowa (obr/min), cosφ, sprawność, napięcie i prąd znamionowy oraz sposób połączenia uzwojeń (np. Y/Δ). Jeśli w tabeli dominują takie dane, to raczej silnik, a nie transformator.
Regulator temperatury opisuje się funkcjonalnie: typ wejścia pomiarowego (czujnik), zakres regulacji, typ wyjścia (przekaźnik/SSR), zasilanie elektroniki i obciążalność wyjścia. Transformator natomiast opisuje się parametrami energetycznymi: napięcia, prądy i moc znamionowa.
VA (woltoampery) opisuje zdolność transformatora do przenoszenia mocy pozornej przy zadanych napięciach i prądach. W praktyce pomaga dobrać transformator do obciążenia (np. cewek styczników, przekaźników, zasilaczy) i uniknąć przegrzewania.
Nie. 24 V jest bardzo popularne w układach sterowania, ale spotyka się też inne wartości (np. 12 V, 48 V, 110 V). Dlatego na egzaminie lepiej rozpoznawać transformator po strukturze danych (pierwotne/wtórne, VA) niż po samej wartości napięcia.
Transformator stosuje się m.in. gdy potrzebna jest prosta zmiana napięcia AC i separacja galwaniczna oraz odporność na zakłócenia. Zasilacz wybiera się, gdy potrzebne jest stabilizowane napięcie DC (np. 24 V DC) do elektroniki PLC i czujników.
Najczęstsze pomyłki to skupienie się na jednym parametrze (np. samym prądzie), ignorowanie pól rozstrzygających (np. dwa napięcia), oraz automatyczne kojarzenie urządzenia z najczęściej spotykanym elementem (np. silnikiem). Warto analizować cały komplet danych.
Ćwicz na rzeczywistych tabliczkach i kartach katalogowych: transformatorów sterowniczych, silników, cewek, zasilaczy i regulatorów. Ucz się, które parametry są "typowe" dla danej grupy urządzeń. Na egzaminie czytaj tabelę całościowo, a nie punktowo.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że transformator rozpoznaje się po typowym zestawie danych znamionowych: podanych dwóch napięciach (strona pierwotna i wtórna) oraz mocy znamionowej i częstotliwości.

Źródła:

  • PN-EN 60076-1: Transformatory energetyczne – Część 1: Postanowienia ogólne (zakres: definicje i podstawowe parametry transformatorów)
  • IEC 60076-1: Power transformers – Part 1: General (zakres: podstawowe wielkości znamionowe i wymagania opisowe)

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektrotechniki (transformatory, maszyny elektryczne) dla szkół branżowych/technikum
  • Karty katalogowe transformatorów bezpieczeństwa i transformatorów sterowniczych (przykładowe tabliczki znamionowe)
  • Materiały dydaktyczne z czytania dokumentacji technicznej i oznaczeń na tabliczkach znamionowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego