KWALIFIKACJA CES3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 6.
Który barwnik występuje w recepturze na zielone szkliwo?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tlenek chromu jest klasycznym barwnikiem stosowanym do uzyskiwania zielonych odcieni szkliw ceramicznych (zależnie od składu szkliwa i warunków wypału). Pozostałe tlenki z odpowiedzi częściej pełnią inne role lub dają inne barwy/efekty w szkliwie, dlatego nie są typowym wyborem dla "zielonego szkliwa".

Pełne wyjaśnienie:

W szkliwach ceramicznych barwa najczęściej pochodzi od niewielkich dodatków tlenków metali, które w stopionym szkliwie działają jak barwniki. Ostateczny odcień zależy nie tylko od samego tlenku, ale też od składu bazy szkliwa, temperatury, czasu wypału i atmosfery w piecu (utleniająca/redukująca).

Odpowiedź "Tlenek chromu" jest poprawna, ponieważ związki chromu(III) są powszechnie kojarzone z nadawaniem szkliwom zielonych odcieni. W praktyce technologicznej przemysłu ceramicznego to jeden z podstawowych, rozpoznawalnych barwników "na zieleń".

Dlaczego pozostałe propozycje są niepoprawne w tym ujęciu egzaminacyjnym:

  • "Tlenek uranu" – historycznie bywał stosowany w szkliwach i szkłach do efektów barwnych/fluorescencyjnych, jednak z uwagi na właściwości i ograniczenia jego użycie jest problematyczne. Nie jest typowym, podstawowym surowcem wskazywanym jako standardowy barwnik zielonego szkliwa.
  • "Tlenek tytanu" – częściej kojarzy się z efektami mętnienia/opalescencji, krystalizacji i modyfikacją wyglądu szkliwa niż z prostym nadawaniem czystej zieleni. Może wpływać na barwę pośrednio, ale nie jest podstawowym barwnikiem "na zielono".
  • "Tlenek niklu" – w szkliwach może dawać różne odcienie (w tym szarości, brązy, czasem zielenie zależnie od układu), ale w prostym pytaniu o recepturę zielonego szkliwa najbardziej typową odpowiedzią pozostaje chrom.

Wskazówka egzaminacyjna: ucz się par "tlenek–barwa" jako zestawów, ale pamiętaj, że w ceramice warunki wypału i baza szkliwa mogą przesuwać odcień. Na testach wybiera się zwykle najbardziej klasyczne skojarzenie technologiczne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szkliwo ceramiczne to cienka, zeszklona warstwa na powierzchni wyrobu, powstająca podczas wypału ze stopionej mieszaniny surowców. Poprawia wygląd, szczelność i odporność chemiczną, a także umożliwia uzyskanie barwy dzięki dodatkom barwiącym.
Tlenek chromu jest typowym dodatkiem barwiącym, który w wielu szkliwach daje zielone odcienie. Efekt zależy od składu bazy szkliwa oraz warunków wypału, dlatego w praktyce technologicznej dawkę i recepturę dobiera się do oczekiwanego tonu.
Atmosfera (utleniająca lub redukująca) zmienia stan chemiczny części związków barwiących i sposób ich "wbudowania" w szkliwo. To może przesuwać odcień, nasycenie lub przezroczystość. Dlatego ta sama receptura może wyglądać inaczej w różnych piecach i cyklach.
Tlenek niklu może wpływać na barwę szkliwa, ale efekt bywa zmienny: od szarości i brązów po odcienie zielonkawe, zależnie od składu szkliwa i wypału. W pytaniach testowych "zielone szkliwo" najczęściej kojarzy się jednak z tlenkiem chromu jako klasycznym barwnikiem.
Najczęstszy błąd to mylenie barwników z dodatkami modyfikującymi wygląd (np. powodującymi mętnienie, krycie lub krystalizację). Uczniowie wybierają tlenek, który "coś zmienia", ale nie jest podstawowym barwnikiem dla danej barwy w typowych recepturach.
Odcień zależy m.in. od temperatury i czasu wypału, składu bazy szkliwa (topniki, krzemionka, glin), grubości warstwy oraz chłodzenia. W praktyce zakładowej kontroluje się również powtarzalność surowców i stabilność parametrów pieca.
Próbki wykonuje się przy zmianie partii surowców, korekcie receptury, uruchamianiu nowego wyrobu lub po zmianach w parametrach wypału. Krótka seria próbna pozwala ocenić barwę po wypale i uniknąć strat wynikających z niezgodnego odcienia szkliwa.
Jeśli w treści pojawia się konkretna barwa (np. zielone szkliwo), zwykle chodzi o najczęściej kojarzony tlenek barwiący. Dodatki technologiczne częściej opisuje się funkcją (np. "opacyfikator", "stabilizator", "upłynniacz"), a nie samą barwą.
Nie. Receptura zależy od rodzaju czerepu (np. porcelana, fajans, kamionka), temperatury wypału, wymagań jakościowych i efektu wizualnego. Ta sama nazwa koloru nie oznacza identycznych surowców i proporcji; w praktyce dobiera się skład do technologii zakładu.
Warto uczyć się zestawów: tlenek–typowy efekt (barwa/zmiana wyglądu) oraz pamiętać o wpływie wypału. Pomaga też rozróżnienie: barwniki (kolor), opacyfikatory (krycie/mętnienie), modyfikatory (połysk, krystalizacja). Ćwicz na przykładach receptur.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 64% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tlenek chromu jest klasycznym barwnikiem stosowanym do uzyskiwania zielonych odcieni szkliw ceramicznych (zależnie od składu szkliwa i warunków wypału).

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Tlenek chromu(III)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Tlenek_chromu(III) (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Tlenek tytanu(IV)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Tlenek_tytanu(IV) (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii ceramiki: szkliwa i barwniki
  • Karty charakterystyki (SDS) tlenków metali używanych w szkliwach
  • Materiały szkolne/branżowe dotyczące recepturowania szkliw i kontroli barwy po wypale

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego