KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2025 (test 2)

PYTANIE NR 3.
Który element przedstawiony jest na ilustracji?
Ilustracja przedstawia łożysko toczne, które jest elementem mechanicznym stosowanym w różnych urządzeniach
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko toczne rozpoznaje się po obecności dwóch współosiowych pierścieni (wewnętrznego i zewnętrznego) oraz elementów tocznych między nimi. Tak zbudowany element służy do podparcia i prowadzenia wału. Uszczelniacz ma wargę elastomerową, koło pasowe rowek pod pasek, a przekładnia cierna to zespół współpracujących kół.

Pełne wyjaśnienie:

Na ilustracji przedstawiono łożysko toczne. Jego typowe, łatwe do rozpoznania cechy to:

  • pierścień wewnętrzny z otworem pod wał,
  • pierścień zewnętrzny osadzany w gnieździe obudowy,
  • elementy toczne (np. kulki lub wałeczki) pracujące pomiędzy bieżniami pierścieni.

W maszynach elektrycznych (silniki, generatory, wentylatory, pompy) łożyska toczne służą do podtrzymywania i prowadzenia obracającego się wału, zmniejszając straty tarcia dzięki tarciu tocznemu. W praktyce istotne są też zasady montażu i eksploatacji: czyste gniazdo, dobór smaru/oleju zgodnie z zaleceniami oraz unikanie udarów, które mogą uszkodzić bieżnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Przekładnia cierna to układ przenoszenia napędu przez tarcie pomiędzy współpracującymi elementami; nie ma charakterystycznych dwóch pierścieni z elementami tocznymi.
  • Uszczelniacz promieniowy (simmering) jest zwykle elementem elastomerowym z wargą uszczelniającą i sprężynką dociskową; nie posiada widocznych elementów tocznych ani bieżni jak łożysko.
  • Koło pasowe ma profil/rowki do współpracy z paskiem i służy do przenoszenia momentu przez pasek; jego geometria różni się od łożyska i nie zawiera zestawu pierścieni z elementami tocznymi.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na obrazie widać dwa współosiowe pierścienie i "przestrzeń roboczą" z elementami tocznymi, najczęściej jest to łożysko toczne, a nie uszczelnienie ani element napędu pasowego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko toczne to element, który podtrzymuje i prowadzi obracający się wał. Dzięki pierścieniom i elementom tocznym zmniejsza tarcie oraz stabilizuje ruch wirnika w silniku. W praktyce wpływa na cichą pracę, temperaturę i żywotność maszyny.
Szukaj dwóch współosiowych pierścieni (wewnętrznego i zewnętrznego) oraz elementów tocznych pomiędzy nimi. Charakterystyczny jest też centralny otwór pod wał. Jeśli widzisz "bieżnie" i kulki/wałeczki, to najczęściej jest to łożysko toczne.
Oba elementy są okrągłe i często pracują w pobliżu wału. Różnica jest taka, że uszczelniacz ma wargę elastomerową i służy do zatrzymania oleju/smaru, a łożysko ma pierścienie i elementy toczne. Na ilustracjach decydują detale konstrukcji.
Typowe łożysko toczne składa się z pierścienia wewnętrznego, pierścienia zewnętrznego oraz elementów tocznych (np. kulek lub wałeczków). Często występuje też koszyk utrzymujący elementy toczne w równych odstępach oraz osłony/uszczelnienia chroniące przed zanieczyszczeniami.
Najczęściej obserwuje się wzrost hałasu (szum, wycie, chrobot), podwyższoną temperaturę w okolicy łożyskowania oraz pojawienie się nadmiernego luzu. W praktyce technik może też zauważyć pogorszenie pracy napędu, drgania i niestabilny ruch wału.
Niewłaściwy docisk (np. uderzanie, docisk na zły pierścień) może uszkodzić bieżnie i skrócić żywotność łożyska. Skutkiem bywają drgania, wzrost temperatury, hałas oraz szybka awaria. W serwisie stosuje się tulejki dociskowe i dba o czystość gniazda.
W wielu silnikach i urządzeniach elektromechanicznych stosuje się smary plastyczne ze względu na prostą obsługę i szczelność. Olej bywa używany tam, gdzie potrzebne jest lepsze chłodzenie lub praca przy większych prędkościach. Zawsze należy kierować się zaleceniami producenta łożyska i urządzenia.
Koło pasowe ma wyraźny profil do współpracy z paskiem (rowek/rowki) i służy do przeniesienia napędu. Łożysko toczne ma natomiast dwa pierścienie i elementy toczne między nimi oraz jest elementem podparcia wału. Różni je funkcja i geometria robocza.
Zwykle nie. Przekładnia cierna to zespół elementów przenoszących moment przez tarcie (najczęściej dwa współpracujące koła/rolki), a nie pojedynczy element z pierścieniami i elementami tocznymi. Jeśli na zdjęciu widać kulki/wałeczki i bieżnie, to nie jest przekładnia cierna.
Najczęstszy błąd to wybór odpowiedzi na podstawie ogólnego kształtu ("okrągłe, więc uszczelniacz"). Pomaga analizować detale: czy są pierścienie, czy widać elementy toczne, czy jest rowek pod pasek. Warto też kojarzyć funkcję: podparcie wału = łożysko.
info

Statystycznie 66% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Łożysko toczne rozpoznaje się po obecności dwóch współosiowych pierścieni (wewnętrznego i zewnętrznego) oraz elementów tocznych między nimi."

Źródła:

  • SKF Group: SKF Rolling Bearings Catalogue/Handbook (działy: budowa łożysk, elementy toczne), https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings - dostęp 2026-02-18
  • Schaeffler (FAG/INA): Rolling Bearings – katalog/poradnik techniczny (sekcje o budowie i zastosowaniach), https://www.schaeffler.com/en/products-and-solutions/industrial/rolling-bearings/ - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia (PL): "Łożysko toczne" (opis budowy: pierścień wewnętrzny, zewnętrzny, elementy toczne), https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_toczne - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Katalogi i poradniki producentów łożysk (np. SKF/FAG/NSK) – rozdziały o budowie i oznaczeniach
  • Podręczniki do podstaw konstrukcji maszyn: łożyska i połączenia wałów
  • Materiały dydaktyczne z eksploatacji maszyn elektrycznych (łożyskowanie, smarowanie, typowe uszkodzenia)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego