Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2015



PYTANIE NR 13.
Który element w przedstawionym układzie sterowania rozruchem silnika trójfazowego (zero-gwiazda-trójkąt) uległ uszkodzeniu, jeżeli pomimo prawidłowej nastawy czasowej przekaźnika nie następuje przełączenie uzwojeń silnika z gwiazdy w trójkąt?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z układem sterowania rozruchem silnika trójfazowego w konfiguracji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układzie rozruchu gwiazda–trójkąt przełączenie po upływie nastawionego czasu realizuje przekaźnik czasowy przez zmianę stanu swoich styków.
Jeżeli nastawa jest prawidłowa, a mimo to nie dochodzi do przełączenia, typową przyczyną jest brak zadziałania samego przekaźnika, np. uszkodzona cewka przekaźnika K5.

Pełne wyjaśnienie:

Rozruch gwiazda–trójkąt ma na celu ograniczenie prądu rozruchowego silnika trójfazowego: silnik startuje przy połączeniu uzwojeń w gwiazdę, a po krótkim czasie pracy przełączany jest na trójkąt, aby uzyskać pracę znamionową.

Za wykonanie sekwencji przełączenia odpowiada zwykle przekaźnik czasowy. Jego zadaniem jest odmierzenie czasu od startu i następnie przełączenie swoich styków w obwodzie sterowania tak, aby wyłączyć tor "gwiazdy" i włączyć tor "trójkąta" (z zachowaniem blokad, aby nie załączyć obu stanów jednocześnie).

Jeżeli nastawa czasu jest prawidłowa, a mimo to nie następuje przełączenie uzwojeń z gwiazdy w trójkąt, oznacza to, że sygnał czasowy nie jest skutecznie realizowany w obwodzie sterowania. W takiej sytuacji odpowiedź "Cewka przekaźnika K5" jest poprawna: uszkodzona cewka powoduje, że przekaźnik nie zadziała, więc jego styki nie zmienią położenia niezależnie od ustawionej zwłoki.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w kontekście typowej logiki układu?

  • "Zestyk rozwierny K1" – styk rozwierny (NC) pełni zwykle funkcję blokady lub warunku logicznego (np. zabezpiecza przed jednoczesnym załączeniem). Jego uszkodzenie częściej skutkuje brakiem startu lub natychmiastowym przerwaniem sterowania, a nie sytuacją "działa w gwieździe, ale nie przełącza po czasie".
  • "Cewka stycznika K3" – uszkodzenie cewki konkretnego stycznika może uniemożliwić załączenie odpowiedniego toru (gwiazdy albo trójkąta), ale pytanie wiąże problem z brakiem przełączenia mimo prawidłowej nastawy przekaźnika. W typowym rozumowaniu diagnostycznym najpierw sprawdza się element, który generuje sygnał przełączenia (przekaźnik czasowy), zanim przypisze się winę jednej z cewek wykonawczych.
  • "Zestyk zwiemy K2" – odpowiedź zawiera błąd językowy (najpewniej chodzi o "zestyk zwierny"). Niezależnie od tego, pojedynczy styk pomocniczy częściej realizuje podtrzymanie lub blokadę; jego awaria nie jest najbardziej typowym wyjaśnieniem braku przełączenia przy prawidłowym czasie, jeśli przekaźnik w ogóle nie zmienia stanu.

Wskazówka egzaminacyjna: w takich zadaniach warto myśleć blokowo: kto mierzy czas (przekaźnik czasowy), kto wykonuje przełączenie (styczniki) i jakie warunki muszą być spełnione (blokady stykami NO/NC). To ułatwia diagnozę bez zgadywania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest rozruch gwiazda–trójkąt silnika trójfazowego?
To sposób uruchamiania silnika, w którym na start uzwojenia łączy się w gwiazdę (mniejszy prąd rozruchowy), a po krótkim czasie przełącza na trójkąt (praca znamionowa). Przełączenie realizuje układ sterowania ze stycznikami i zwykle przekaźnikiem czasowym.
Jaką rolę pełni przekaźnik czasowy w układzie gwiazda–trójkąt?
Przekaźnik czasowy odmierza czas od chwili startu i po upływie nastawy zmienia stan swoich styków w obwodzie sterowania. Dzięki temu układ wyłącza połączenie "gwiazdy" i załącza połączenie "trójkąta" z zachowaniem wymaganych blokad, aby nie doszło do jednoczesnego załączenia.
Dlaczego uszkodzona cewka przekaźnika może zablokować przełączenie na trójkąt?
Cewka jest elementem, który powoduje fizyczne zadziałanie przekaźnika. Jeśli jest przerwana lub spalona, przekaźnik nie zadziała, więc jego styki nie przełączą się nawet przy prawidłowej nastawie czasu. W efekcie układ może pozostać w stanie "gwiazdy" i nie wykonać kroku przełączenia.
Jak odróżnić cewkę stycznika od cewki przekaźnika na schemacie sterowania?
Na schemacie cewka stycznika odpowiada za załączenie toru wykonawczego (np. "gwiazda" lub "trójkąt"), a cewka przekaźnika zwykle steruje logiką i czasem (przełącza swoje styki pomocnicze). Pomaga też opis funkcji przy oznaczeniu oraz powiązane styki: stycznik ma wiele styków mocy i pomocniczych, a przekaźnik czasowy głównie styki sterowania.
Jakie pomiary wykonać, gdy nie przełącza z gwiazdy na trójkąt?
Typowo sprawdza się: napięcie na cewce przekaźnika czasowego podczas pracy w gwieździe, ciągłość cewki (pomiar omomierzem przy odłączonym zasilaniu) oraz czy przekaźnik po czasie zmienia stan styków. Dodatkowo kontroluje się napięcie na cewce stycznika "trójkąta" w momencie przełączenia.
Czy uszkodzony styk rozwierny może powodować brak przełączenia gwiazda–trójkąt?
Może, ale zależy od tego, jaką funkcję pełni w danym układzie (np. blokady, podtrzymania, warunku startu). Uszkodzenie styku rozwiernego częściej objawia się brakiem startu lub nieprawidłową blokadą. W zadaniach egzaminacyjnych brak przełączenia mimo poprawnej nastawy czasu najczęściej wskazuje na problem z elementem czasowym lub jego zasilaniem.
Jakie są typowe objawy uszkodzenia przekaźnika czasowego w sterowaniu silnikiem?
Najczęstsze objawy to: brak przełączenia po upływie nastawy, "zawieszenie" w jednym stanie (np. tylko gwiazda), brak reakcji na zmianę nastawy, niestabilne działanie styków lub brak sygnalizacji zadziałania. W praktyce przyczyną bywa zarówno uszkodzenie cewki/zasilania, jak i zużycie styków wyjściowych przekaźnika.
Kiedy w praktyce stosuje się rozruch gwiazda–trójkąt?
Stosuje się go głównie dla silników klatkowych, gdy chcemy ograniczyć prąd rozruchowy i spadki napięcia w sieci, a obciążenie rozruchowe nie jest zbyt duże. Spotkasz go w napędach wentylatorów, pomp czy sprężarek o odpowiednich wymaganiach momentu. Wymaga silnika przystosowanego do pracy w trójkącie na napięciu sieci.
Jakie błędy najczęściej popełnia się na egzaminie przy pytaniach o gwiazda–trójkąt?
Częste błędy to: mylenie "kto mierzy czas" (przekaźnik) z "kto wykonuje przełączenie" (styczniki), nieuwzględnianie blokad stykami NO/NC oraz wybór odpowiedzi na podstawie skojarzenia z numerem oznaczenia (K1, K2…). Pomaga analiza sekwencji: start w gwieździe → odliczanie → przełączenie na trójkąt.
Jak przygotować się do zadań o diagnozowaniu usterek w układach sterowania silników?
Ćwicz czytanie schematów: identyfikuj cewki, styki NO/NC, obwody podtrzymania i blokady. Ucz się sekwencji pracy układu krok po kroku i przypisz każdemu elementowi funkcję. Warto też robić proste scenariusze "co jeśli": przerwana cewka, sklejony styk, brak zasilania, uszkodzony przekaźnik czasowy.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 68% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • PN-EN 60204-1:2018-12, Bezpieczeństwo maszyn — Wyposażenie elektryczne maszyn — Część 1: Wymagania ogólne
  • PN-EN IEC 60947-4-1:2020-11, Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa — Część 4-1: Styczniki i rozruszniki silnikowe — Elektromechaniczne styczniki i rozruszniki silnikowe

Materiały:

  • Dokumentacje katalogowe przekaźników czasowych i styczników (opis zestyków i zacisków)
  • Schematy ideowe rozruchu gwiazda–trójkąt (sterowanie i obwód mocy)
  • Podręczniki do eksploatacji urządzeń elektrycznych z rozdziałami o układach sterowania silników
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego