KWALIFIKACJA ELM1 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 39.
Który przyrząd należy zastosować, aby zmierzyć z dokładnością 0,1 mm otwory o średnicy ϕ10 wykonane pod montaż czujników indukcyjnych?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Suwmiarka uniwersalna ma szczęki do pomiarów wewnętrznych, więc pozwala mierzyć średnicę otworów (np. ϕ10) bez dodatkowego oprzyrządowania. Jej typowa rozdzielczość 0,01–0,02 mm jest lepsza niż wymagane 0,1 mm. Przymiar ma za małą dokładność, mikrometr zewnętrzny mierzy wymiary zewnętrzne, a czujnik zegarowy jest porównawczy.

Pełne wyjaśnienie:

Do pomiaru otworów (wymiarów wewnętrznych) kluczowe jest, aby przyrząd miał elementy pomiarowe przeznaczone do pracy "od środka", czyli umożliwiał bezpośredni odczyt średnicy otworu. Odpowiedź "Suwmiarkę uniwersalną." jest poprawna, ponieważ suwmiarka uniwersalna ma szczęki wewnętrzne służące właśnie do pomiaru średnic otworów, rowków i innych wymiarów wewnętrznych. Przy wymaganej dokładności 0,1 mm suwmiarka spełnia to kryterium z zapasem, bo typowe suwmiarki noniuszowe/cyfrowe umożliwiają odczyt rzędu setnych milimetra.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe z powodów praktycznych i metrologicznych:

  • "Przymiar kreskowy." (linijka) ma zbyt małą dokładność i w praktyce nie pozwala wiarygodnie ocenić średnicy otworu z wymaganą dokładnością 0,1 mm. Dodatkowo trudno nim poprawnie "złapać" wymiar wewnętrzny.
  • "Mikrometr zewnętrzny." jest przeznaczony do pomiarów zewnętrznych (np. średnic wałków, grubości). Do otworów stosuje się inne odmiany mikrometrów (np. do pomiarów wewnętrznych), więc wskazany typ jest nieadekwatny.
  • "Czujnik zegarowy." jest przyrządem porównawczym: mierzy odchyłkę względem ustawionego punktu odniesienia. Aby użyć go do oceny średnicy otworu, zwykle potrzebne są dodatkowe elementy (uchwyt, końcówki, ustawienie na wzorcu). Sam czujnik nie daje prostego, bezpośredniego pomiaru średnicy jako wartości bezwzględnej.

W praktyce montażu czujników indukcyjnych (np. otwór ϕ10 pod tuleję/uchwyt) suwmiarka jest narzędziem najszybszym i wystarczająco dokładnym. Dobrą wskazówką egzaminacyjną jest rozróżnienie: wymiar wewnętrzny → szczęki wewnętrzne suwmiarki; wymiar zewnętrzny → mikrometr zewnętrzny; kontrola odchyłek → czujnik zegarowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej stosuje się suwmiarkę uniwersalną z użyciem szczęk wewnętrznych. Pozwala ona bezpośrednio odczytać średnicę otworu, a jej typowa rozdzielczość jest lepsza niż wymagane 0,1 mm, więc spełnia wymaganie z zapasem.
Suwmiarka uniwersalna ma szczęki wewnętrzne zaprojektowane do pomiarów wymiarów wewnętrznych, takich jak średnica otworu czy szerokość rowka. Dzięki temu pomiar nie jest "na oko", tylko jest wykonywany narzędziem do tego przeznaczonym.
Nie, mikrometr zewnętrzny służy do wymiarów zewnętrznych (np. wałków, grubości). Do otworów używa się przyrządów do pomiarów wewnętrznych, a w typowym warsztacie najprościej wykonać taki pomiar suwmiarką uniwersalną.
Przymiar kreskowy (linijka) ma zbyt małą dokładność i zbyt duży błąd odczytu w porównaniu z wymaganiem 0,1 mm. Dodatkowo trudno nim poprawnie ustawić się w otworze i uzyskać powtarzalny wynik średnicy, więc jest to narzędzie nieadekwatne.
"Porównawczy" znaczy, że czujnik zegarowy mierzy odchyłkę od ustawionego punktu odniesienia (wzorca), a nie podaje wprost wymiaru bezwzględnego. Żeby oceniać średnicę otworu, zwykle potrzeba dodatkowego oprzyrządowania i wzorcowania, więc nie jest to najprostszy wybór.
Częsty błąd to wybór "najdokładniej brzmiącego" narzędzia (np. czujnika zegarowego) bez uwzględnienia, że jest ono porównawcze. Drugi błąd to mylenie pomiarów wewnętrznych z zewnętrznymi i wskazywanie mikrometru zewnętrznego do otworów.
Użyj szczęk wewnętrznych, wprowadź je do otworu i rozchyl do lekkiego kontaktu z ściankami. Ustaw przyrząd prostopadle do osi otworu i wykonaj delikatne "kołysanie", by znaleźć największy odczyt. Odczytaj wynik i sprawdź powtarzalność.
Czujnik zegarowy bywa przydatny, gdy kontrolujesz odchyłki (np. bicie, niewspółosiowość, zmiany średnicy względem wzorca) albo gdy pomiar ma charakter kontrolny w układzie montażowym. Do prostego pomiaru średnicy ϕ10 z dokładnością 0,1 mm zwykle wystarczy suwmiarka.
Najpierw określ typ wymiaru (wewnętrzny/zewnętrzny) i wymaganą dokładność. Następnie dobierz narzędzie, które realnie pozwoli uzyskać tę dokładność w danych warunkach. Jeśli wymaganie to 0,1 mm, wybieraj przyrządy warsztatowe typu suwmiarka, a nie linijka.
Zależy od sposobu mocowania, ale zwykle kluczowa jest średnica otworu (pasowanie pod tuleję/uchwyt czujnika) oraz osiowość. Głębokość też ma znaczenie, jeśli czujnik ma się schować lub ma określony dystans czoła. W praktyce mierzy się oba wymiary odpowiednimi końcówkami suwmiarki.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Suwmiarka uniwersalna ma szczęki do pomiarów wewnętrznych, więc pozwala mierzyć średnicę otworów (np. ϕ10) bez dodatkowego oprzyrządowania."

Źródła:

  • Mitutoyo Europe GmbH – "How to use vernier calipers" (opis pomiarów wewnętrznych i zewnętrznych), https://www.mitutoyo.eu/ (konkretna podstrona/instrukcja wymaga doprecyzowania) - accessed 2026-03-02

Materiały:

  • Podręcznik z metrologii warsztatowej (rozdziały: suwmiarki, mikrometry, czujniki zegarowe)
  • Instrukcje producentów suwmiarki (opis szczęk wewnętrznych i rozdzielczości odczytu)
  • Ćwiczenia praktyczne: pomiar średnic wewnętrznych suwmiarką i porównanie z innymi metodami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego