KWALIFIKACJA BUD24 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 1.
Który rodzaj tynku szlachetnego wykonuje się z gipsu modelowego lub gipsu z ciastem wapiennym, a po stwardnieniu wygładza metalową pacą do uzyskania połysku?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sztablatura to tynk szlachetny wykonywany na spoiwie gipsowym (często z dodatkiem ciasta wapiennego), którego warstwę po związaniu starannie wygładza się pacą metalową aż do uzyskania gładkości i połysku. Pozostałe odpowiedzi dotyczą technik zdobniczych lub malarskich, a nie takiej wyprawy gipsowej.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu opisano wyprawę, którą rozpoznaje się po składzie (gips modelowy lub gips z dodatkiem ciasta wapiennego) oraz po sposobie wykończenia (wygładzanie/polerowanie pacą metalową do uzyskania połysku). Taki zestaw cech odpowiada sztablaturze, czyli gładkiej, szlachetnej wyprawie gipsowej stosowanej głównie we wnętrzach, dającej efekt bardzo równej, lekko "błyszczącej" powierzchni.

Odpowiedź "Sztablaturę." jest właściwa, ponieważ w praktyce wykonawczej to właśnie sztablatura jest kojarzona z cienkowarstwowym, starannie zacieranym (często wręcz polerowanym) wykończeniem na bazie gipsu, gdzie narzędzie metalowe pozwala zamknąć pory i uzyskać charakterystyczną gładkość.

Pozostałe propozycje nie pasują do opisu:

  • "Sgraffito." odnosi się do techniki dekoracyjnej polegającej na nakładaniu warstw i ich wydrapywaniu/odsłanianiu dla uzyskania wzoru. Kluczową cechą jest tu opracowanie ornamentu przez nacinanie, a nie polerowanie gipsu do połysku.
  • "Fresk." to technika malarska wykonywana na świeżym tynku, a nie nazwa rodzaju tynku szlachetnego wykonywanego z gipsu i wygładzanego pacą dla połysku. Pytanie dotyczy wyprawy (materiału/warstwy), a nie malowidła.
  • "Sztukaterię." rozumie się jako dekoracyjne elementy (np. listwy, rozety, gzymsy) wykonywane zwykle z gipsu, ale jest to wyrób/ornament, a nie "rodzaj tynku szlachetnego" opisywany jako wygładzana warstwa na podłożu.

Na egzaminie warto zapamiętać wskazówkę: jeśli w opisie pojawia się gips + bardzo gładka, polerowana powierzchnia, najczęściej chodzi o sztablaturę. Jeśli pojawia się wydrapywanie wzoru – sgraffito, a jeśli mowa o malowaniu na świeżym tynku – fresk.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sztablatura to gładka wyprawa (tynk szlachetny) na bazie gipsu, często z dodatkiem ciasta wapiennego, którą po związaniu bardzo dokładnie się wygładza pacą stalową/metalową. Celem jest uzyskanie równej, zwartej powierzchni o delikatnym połysku, typowej dla wnętrz.
Najbardziej charakterystyczne jest wygładzanie (czasem określane jako polerowanie) pacą metalową po stwardnieniu warstwy. Powierzchnia staje się bardzo gładka i może lekko "błyszczeć". W technikach typu sgraffito kluczowe jest nacinanie i odsłanianie warstw, a nie połysk.
To wskazówka dotycząca spoiwa zaprawy: sztablatura wiąże się z zastosowaniem gipsu (czasem w mieszance z wapnem w formie ciasta wapiennego). Taki skład sprzyja uzyskaniu bardzo gładkiej powierzchni po obróbce pacą, co odróżnia ją od wielu wypraw stricte wapiennych.
Najczęściej myli się ją ze "sztukaterią" przez podobieństwo nazw. Sztablatura to warstwa wykończeniowa (tynk), a sztukateria to dekoracyjne elementy przestrzenne (np. listwy, rozety). Inną pułapką jest "fresk", bo kojarzy się z tynkiem, ale dotyczy techniki malarskiej.
Kluczowa jest paca metalowa (często stalowa), bo umożliwia bardzo dokładne wygładzenie i "zamknięcie" powierzchni wyprawy. Drewniane lub filcowe narzędzia częściej dają efekt matowy i bardziej fakturowany. W pytaniach egzaminacyjnych "paca metalowa" zwykle naprowadza na sztablaturę.
Nie. Fresk to technika wykonania malowidła ściennego na świeżym tynku, a nie nazwa tynku jako materiału wykończeniowego. Dlatego, gdy pytanie dotyczy składu zaprawy i obróbki pacą do połysku, właściwsze jest rozpoznawanie rodzaju wyprawy (np. sztablatury), a nie techniki malarskiej.
Sgraffito stosuje się wtedy, gdy celem jest dekoracja poprzez warstwowe nałożenie zapraw i wydrapanie wzoru, aby odsłonić inną barwę/warstwę. Sztablatura jest wybierana, gdy priorytetem jest gładka, jednolita powierzchnia i połysk. To różne cele estetyczne i inny sposób opracowania.
Sztablatura jest kojarzona głównie z wykończeniem wnętrz, gdzie oczekuje się wysokiej gładkości i estetyki ścian lub sufitów. W praktyce renowacyjnej ważne jest dopasowanie technologii do istniejących warstw oraz wymagań konserwatorskich, aby uzupełnienia nie odróżniały się fakturą.
Jeśli opis dotyczy warstwy na ścianie (zaprawa, wygładzanie, powierzchnia), zwykle chodzi o tynk. Jeśli opis dotyczy elementów dekoracyjnych (listwy, gzymsy, rozety, detale przestrzenne), chodzi o sztukaterię. W tym zadaniu pada "tynk szlachetny" i "wygładzanie pacą", więc to wyprawa.
Wyszukuj w treści 2–3 cechy rozpoznawcze: spoiwo (gips/wapno/cement), technika opracowania (wygładzanie do połysku, zacieranie, nacinanie) i efekt (połysk, faktura, wzór). Potem dopasuj termin, unikając pułapek podobnych nazw (sztablatura/sztukateria).
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Pozostałe odpowiedzi dotyczą technik zdobniczych lub malarskich, a nie takiej wyprawy gipsowej."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), hasło: "Sztablatura" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sztablatura (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), hasło: "Sgraffito" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sgraffito (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL), hasło: "Fresk" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Fresk (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii robót tynkarskich i wypraw szlachetnych dla budownictwa/konserwacji
  • Słowniki i leksykony terminów architektonicznych oraz konserwatorskich (hasła: sztablatura, sgraffito, fresk, sztukateria)
  • Instrukcje technologiczne producentów gipsów i zapraw gipsowo-wapiennych (opis zastosowań i sposobu wygładzania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego