KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 40.
Który rodzaj zużycia narzędzia przedstawiony jest na rysunku?
Ilustracja przedstawia narzędzie skrawające, prawdopodobnie frez lub nóż tokarski, z wyraźnym zużyciem na jego krawędzi.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wykruszenie na rogach to lokalne ubytki materiału ostrza w okolicy naroża (końcówki krawędzi), zwykle o nieregularnym kształcie. Różni się od zużycia żłobkowego (rowek w strefie linii skrawania) oraz od uszkodzeń dotyczących typowo kąta natarcia lub fazek prowadzących.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna odpowiedź: "Wykruszenie na rogach."

Wykruszenie na rogach (narożach ostrza) to forma uszkodzenia polegająca na powstawaniu drobnych, nieregularnych ubytków materiału właśnie w strefie naroża narzędzia. Naroże pracuje w szczególnie trudnych warunkach: łączy wpływ obciążeń mechanicznych, zmian grubości warstwy skrawanej oraz często jest miejscem, gdzie najłatwiej o udar (np. wejście/wyjście z materiału, skrawanie przerywane) i drgania. W efekcie zamiast równomiernego starcia pojawiają się "wyłamane" fragmenty krawędzi.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • "Zużycie żłobkowe." To charakterystyczny rowek (żłobek) powstający zwykle wzdłuż linii skrawania, najczęściej na powierzchni przyłożenia w pobliżu granicy kontaktu narzędzia z obrabianą powierzchnią. Kluczową cechą jest wydłużony rowek, a nie punktowe ubytki na samym narożu.
  • "Rozszczepienie kąta natarcia." Dotyczy uszkodzeń związanych z powierzchnią natarcia i geometrią klina (strefą kąta natarcia), a nie typowo z narożem jako miejscem. Rozszczepienie sugeruje pęknięcie/rozwarstwienie w określonej strefie geometrii, a nie wykruszenia na końcówce krawędzi.
  • "Wyszczerbienie na fazkach prowadzących." Wyszczerbienia na fazkach prowadzących oznaczają ubytki zlokalizowane na fazce (na powierzchni przyłożenia/prowadzącej), zwykle wzdłuż jej przebiegu. Jeżeli rysunek wskazuje przede wszystkim uszkodzenie naroża, to ta odpowiedź nie pasuje lokalizacją i charakterem zużycia.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal miejsce uszkodzenia (naroże, fazka, powierzchnia natarcia), a dopiero potem dobieraj nazwę. Wiele terminów brzmi podobnie, ale różnią się właśnie lokalizacją i kształtem śladu zużycia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wykruszenie na rogach to nieregularne ubytki materiału ostrza zlokalizowane w strefie naroża (końcówki krawędzi). Powstaje zwykle wskutek udarów, drgań, skrawania przerywanego lub zbyt dużego obciążenia. Objawia się "wyłamaniem" fragmentów, a nie równym starciem.
Wykruszenie ma postać punktowych, poszarpanych ubytków głównie przy narożu lub krawędzi. Zużycie żłobkowe tworzy bardziej ciągły rowek (żłobek) wzdłuż linii skrawania, zwykle na powierzchni przyłożenia. Kluczem jest kształt śladu i jego przebieg.
Naroże przenosi złożone obciążenia: jednocześnie skrawa i prowadzi narzędzie, często ma zmienną grubość warstwy skrawanej oraz jest wrażliwe na udary przy wejściu/wyjściu z materiału. Dlatego łatwiej tam o wykruszenia, zwłaszcza przy drganiach i skrawaniu przerywanym.
Najczęściej przy skrawaniu przerywanym (np. otwory, rowki, przerywana powierzchnia), przy niestabilnym mocowaniu, drganiach, zbyt dużym posuwie lub gdy ostrze jest kruche (np. nieodpowiedni gatunek węglika). Sprzyja też uderzenie w naddatek lub twardą wtrącinę.
Ryzyko rośnie przy zbyt dużym posuwie, zbyt dużej głębokości skrawania, zbyt wysokich obciążeniach udarowych oraz przy niekorzystnej geometrii (np. zbyt cienki klin). Także drgania wynikające ze zbyt dużych wysięgów i słabego mocowania działają jak "młotek" na krawędź.
Zużycie żłobkowe to powstanie rowka w określonej strefie kontaktu narzędzia z materiałem, najczęściej blisko linii skrawania. W praktyce widać je jako wydłużony ślad/rowek, a nie pojedyncze ubytki. Często wiąże się z tarciem i oddziaływaniem chemicznym w strefie skrawania.
Kąt natarcia to element geometrii ostrza związany z powierzchnią natarcia, po której spływa wiór. Wpływa na siły skrawania, temperaturę i sposób formowania wióra. Uszkodzenia "w strefie kąta natarcia" dotyczą zwykle tej powierzchni, a nie typowo samego naroża.
Nie. Oba zjawiska oznaczają ubytki, ale różnią się lokalizacją i opisem: wyszczerbienia na fazkach dotyczą fazki prowadzącej (powierzchni przyłożenia/prowadzenia), natomiast wykruszenie na rogach dotyczy naroża ostrza. Na egzaminie najpierw identyfikuje się miejsce śladu zużycia.
Wykruszenie naroża pogarsza chropowatość i może powodować zadziory, wibracje oraz niestabilne skrawanie. Zwiększa ryzyko dalszego wyłamywania krawędzi, a w skrajnym przypadku prowadzi do gwałtownej awarii narzędzia. Często widać też pogorszenie wymiaru i powtarzalności detalu.
Najlepiej korzystać z "atlasu" zdjęć/rysunków zużycia i ćwiczyć schemat: miejsce (naroże, fazka, natarcie) → kształt (rowek, krater, ubytek) → charakter (równomierny czy poszarpany). Unikaj zgadywania po samych nazwach podobnie brzmiących.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Wykruszenie na rogach to lokalne ubytki materiału ostrza w okolicy naroża (końcówki krawędzi), zwykle o nieregularnym kształcie."

Źródła:

  • Sandvik Coromant – "Tool wear and tool life" (działy opisujące rodzaje zużycia/awarii narzędzi), https://www.sandvik.coromant.com/ (sekcja wiedzy: tool wear) – dostęp 2026-03-01
  • Seco Tools – materiały edukacyjne o zużyciu narzędzi ("Tool wear" / "Tool failure modes"), https://www.secotools.com/ (sekcja knowledge/education) – dostęp 2026-03-01
  • Kennametal – opracowania dot. zużycia i uszkodzeń narzędzi skrawających ("tool wear", "wear types"), https://www.kennametal.com/ (sekcja resources/learning) – dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Katalogi i poradniki producentów narzędzi (działy: tool wear / tool failure)
  • Materiały dydaktyczne z obróbki skrawaniem: rozdziały o trwałości i zużyciu narzędzi
  • Ćwiczenia z rozpoznawania postaci zużycia na zdjęciach ostrzy (atlas zużycia narzędzi)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego