KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2023 (test 2)

PYTANIE NR 21.
Który schemat przedstawia układ połączeń siłownika dwustronnego działania, umożliwiający regulację prędkości wysuwania tłoczyska?
Ilustracja przedstawia cztery schematy układów połączeń siłownika dwustronnego działania.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Regulacja prędkości wysuwania siłownika dwustronnego działania realizowana jest przez dławienie przepływu tylko dla kierunku wysuwu (najczęściej zaworem dławiąco-zwrotnym), tak aby w przeciwnym kierunku przepływ był swobodny. Poprawny schemat pokazuje takie włączenie elementu regulacyjnego w gałąź odpowiadającą wysuwaniu tłoczyska.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku dwustronnego działania ruch tłoczyska w jedną i w drugą stronę wynika z doprowadzenia czynnika roboczego naprzemiennie do obu komór siłownika. Aby uzyskać regulację prędkości wysuwania, trzeba ograniczyć (zdławić) strumień czynnika w torze przepływu odpowiadającym właśnie temu kierunkowi ruchu.

W praktyce bardzo często stosuje się zawór dławiąco-zwrotny (czyli dławik z obejściem zwrotnym). Taki element działa tak, że:

  • w jednym kierunku przepływ jest dławiony (możliwa regulacja prędkości),
  • w kierunku przeciwnym przepływ jest swobodny przez zawór zwrotny (brak niepotrzebnego ograniczania prędkości).

Dlatego poprawny schemat musi spełniać jednocześnie dwa warunki: (1) zawiera element umożliwiający regulację przepływu (dławik/dławiąco-zwrotny), oraz (2) jest on włączony tak, aby regulacja dotyczyła wysuwania, a nie wsuwania. W wielu układach preferuje się też dławienie na odpływie (tzw. meter-out), bo daje stabilniejszy ruch przy zmiennym obciążeniu, ale kluczowe w tym pytaniu jest, by regulacja dotyczyła właściwego kierunku.

Odpowiedzi błędne zwykle odpowiadają typowym pomyłkom:

  • Schemat, w którym element dławiący działa na wsuwanie zamiast wysuwania – wtedy regulacja prędkości dotyczy innego ruchu niż wskazany w pytaniu.
  • Schemat z samym zaworem zwrotnym – zawór zwrotny nie służy do regulacji prędkości, jedynie wymusza kierunek przepływu.
  • Schemat, gdzie dławienie jest dwukierunkowe (np. dławik bez obejścia) – wtedy ograniczane są oba kierunki ruchu, a pytanie dotyczy regulacji prędkości wysuwania (konkretny kierunek), co wymaga rozwiązania jednokierunkowego.

Na egzaminie warto przyjąć prostą procedurę: najpierw ustal, która komora siłownika jest zasilana przy wysuwie, potem sprawdź, czy na torze przepływu dla tego ruchu widzisz regulowane dławienie oraz czy dla ruchu przeciwnego jest zapewniony swobodny przepływ.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To siłownik, w którym czynnik roboczy (powietrze/olej) jest doprowadzany naprzemiennie do obu komór. Dzięki temu można uzyskać sterowany ruch tłoczyska zarówno przy wysuwie, jak i przy wsuwie, a prędkość i siłę da się kształtować doborem elementów w układzie.
Najczęściej przez dławienie przepływu w kierunku odpowiadającym wysuwaniu. Stosuje się zawór dławiąco-zwrotny, aby w jedną stronę przepływ był regulowany, a w drugą swobodny. Kluczowe jest poprawne włączenie w gałąź związaną z ruchem wysuwu.
Ponieważ umożliwia regulację tylko w jednym kierunku (dławienie), a w przeciwnym zapewnia obejście przez zawór zwrotny. Dzięki temu można np. regulować wysuw, nie spowalniając powrotu, co bywa wymagane w cyklu pracy maszyny.
Meter-in to dławienie na dopływie do komory siłownika, a meter-out to dławienie na odpływie z komory. W praktyce dławienie na odpływie często daje stabilniejszy ruch przy zmiennym obciążeniu, ale zawsze trzeba dobrać je do kierunku ruchu, który regulujesz.
Szukaj elementu regulacyjnego (dławik) połączonego z zaworem zwrotnym tak, by przepływ w jedną stronę był ograniczany, a w drugą przechodził bez dławienia. Następnie sprawdź, czy ten "kierunek dławienia" odpowiada torowi przepływu podczas wysuwania tłoczyska.
Nie. Zawór zwrotny jedynie blokuje przepływ w jednym kierunku i przepuszcza w drugim. Do regulacji prędkości potrzebujesz elementu zmieniającego natężenie przepływu (np. dławika), najlepiej w układzie dławiąco-zwrotnym, jeśli regulacja ma dotyczyć tylko jednego kierunku ruchu.
Najczęstsze są: pomylenie wysuwu ze wsuwem, dławienie w niewłaściwej gałęzi (regulacja dotyczy wtedy odwrotnego ruchu), zastosowanie dławika bez obejścia (spowalnia oba kierunki), albo uznanie, że sam zawór zwrotny "wystarczy" do regulacji prędkości.
Często wtedy, gdy obciążenie zmienia się w trakcie ruchu i zależy Ci na stabilnej prędkości oraz mniejszej podatności na "szarpanie". Dławienie na odpływie ogranicza tempo opróżniania komory, co zwykle lepiej stabilizuje ruch. W zadaniach egzaminacyjnych i tak kluczowy jest właściwy kierunek regulacji.
Najpierw zidentyfikuj siłownik i jego komory, potem zawór sterujący kierunkiem (np. rozdzielacz), a na końcu elementy przygotowania i regulacji (dławiki, zwrotne). Zawsze sprawdzaj kierunek przepływu dla danego ruchu i to, czy element regulacyjny działa w tym kierunku, o który pyta zadanie.
Z samej treści nie wynika to wprost, bo zasada regulacji prędkości siłownika przez dławienie jest analogiczna w obu dziedzinach. Różnice mogą dotyczyć szczegółów symboliki i wymagań eksploatacyjnych. Na potrzeby odpowiedzi egzaminacyjnej najważniejsze jest poprawne rozpoznanie układu regulacji prędkości wysuwu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 39% zdających egzamin. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Poprawny schemat pokazuje takie włączenie elementu regulacyjnego w gałąź odpowiadającą wysuwaniu tłoczyska."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols
  • ISO 1219-2:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 2: Circuit diagrams
  • ISO 4414:2010, Hydraulic fluid power — General rules and safety requirements for systems and their components

Materiały:

  • Normy i tablice symboli układów hydrauliki i pneumatyki (oznaczenia elementów na schematach)
  • Podręczniki i skrypty z pneumatyki/hydrauliki siłowej dla techników (rozdziały o regulacji prędkości siłowników)
  • Karty katalogowe zaworów dławiąco-zwrotnych (opis funkcji i przykładowe schematy podłączeń)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego