KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2021 (test 2)

PYTANIE NR 20.
Który sposób działania jest niewłaściwy przy postępowaniu z rtęcią, która wypłynęła z uszkodzonego w laboratorium termometru?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rtęci nie wolno zbierać odkurzaczem, bo strumień powietrza rozdrabnia ją na drobne kropelki i może zwiększać parowanie oraz rozprzestrzenianie zanieczyszczenia. Bezpieczniejsze jest mechaniczne zebranie kulek do szczelnego pojemnika i ograniczenie emisji oparów odpowiednimi środkami.

Pełne wyjaśnienie:

Rtęć z rozbitego termometru zwykle tworzy liczne małe kulki, które łatwo przemieszczają się po powierzchni. Działanie "Zebranie za pomocą odkurzacza" jest niewłaściwe, ponieważ odkurzacz:

  • może rozbić rtęć na jeszcze drobniejsze krople (większa powierzchnia → potencjalnie większe parowanie),
  • może roznieść zanieczyszczenie (w układzie przepływu powietrza, filtrach i wnętrzu urządzenia),
  • staje się wtórnym źródłem narażenia przy późniejszej pracy (kontakt z zanieczyszczonymi elementami, pyłem i powietrzem wylotowym).

Działanie "Dezaktywacja za pomocą sproszkowanej siarki" bywa wskazywane jako metoda ograniczenia ryzyka, ponieważ ma na celu związanie rtęci w mniej lotną formę i ułatwienie zebrania pozostałości. "Zebranie za pomocą kartki papieru do szklanego pojemnika" jest przykładem ostrożnego zebrania mechanicznego: minimalizuje rozpraszanie i pozwala umieścić rtęć w szczelnym, chemicznie odpornym opakowaniu.

Odpowiedź "Posypanie pyłem cynkowym w celu neutralizacji" może budzić wątpliwości interpretacyjne: w praktyce szkolnej częściej spotyka się procedury oparte o środki wiążące/pochłaniające dedykowane do rtęci albo o siarkę. Na egzaminie kluczowe jest jednak rozpoznanie najbardziej niebezpiecznej praktyki – użycia odkurzacza, które może zwiększyć emisję i rozprzestrzenienie skażenia.

W ujęciu praktycznym po zabezpieczeniu miejsca zdarzenia należy ograniczyć dostęp osób postronnych, zastosować środki ochrony indywidualnej właściwe dla procedur laboratoryjnych oraz potraktować zebrany materiał jako odpad niebezpieczny, przekazywany zgodnie z zasadami gospodarowania takimi odpadami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej wskazywanym krytycznym błędem jest użycie odkurzacza. Może on rozbić rtęć na drobniejsze kropelki i roznieść zanieczyszczenie w urządzeniu oraz powietrzu, co zwiększa ryzyko narażenia na opary. W praktyce lepsze jest ostrożne zebranie mechaniczne i szczelne opakowanie odpadu.
Odkurzacz wymusza silny przepływ powietrza, który może rozproszyć rtęć na mniejsze cząstki i rozprowadzić ją w filtrach oraz kanałach urządzenia. To sprzyja wtórnemu skażeniu i narażeniu inhalacyjnemu. Dodatkowo odkurzacz staje się odpadem/problemem do dekontaminacji.
W typowych procedurach stosuje się ostrożne zebranie mechaniczne (np. zsunięcie kulek na kartkę/łopatkę) i umieszczenie ich w szczelnym, odpornym pojemniku (często szklanym). Kluczowe jest ograniczenie rozpraszania, zabezpieczenie miejsca i potraktowanie pozostałości jako odpadu niebezpiecznego.
Dobór ŚOI zależy od procedur w danej jednostce, ale zwykle chodzi o ochronę skóry i ograniczenie kontaktu z zanieczyszczoną powierzchnią (rękawice, odzież ochronna). Istotne jest też ograniczanie narażenia na wdychanie oparów przez właściwą organizację pracy (np. wietrzenie, ewakuacja osób postronnych).
W materiałach szkolnych i części procedur laboratoryjnych siarka bywa wskazywana jako środek pomagający związać rtęć i ograniczyć jej mobilność/lotność, co ułatwia zebranie resztek. Nie zastępuje to jednak podstaw: zebrania mechanicznego, szczelnego opakowania i potraktowania pozostałości jako odpadu niebezpiecznego.
Zamiatanie zwykle nie jest dobrym pomysłem, bo może rozbić rtęć na drobniejsze kropelki i wcisnąć ją w szczeliny podłogi, zwiększając powierzchnię parowania i utrudniając usunięcie. Bezpieczniejsze jest delikatne zebranie w sposób kontrolowany, tak by nie rozpraszać kulek.
Rtęć tworzy małe, błyszczące kulki, które mogą "uciekać" w spoiny i szczeliny. Jeśli widzisz wiele drobnych kropelek w różnych miejscach, to sygnał rozproszenia. W praktyce oznacza to konieczność dokładnego sprawdzenia strefy zdarzenia i zebrania także najmniejszych pozostałości zgodnie z procedurą.
Pozostałości po rozbiciu termometru traktuje się jako odpad niebezpieczny. Nie powinny trafiać do odpadów komunalnych ani do kanalizacji. W laboratoriach obowiązuje zwykle system zbiórki i przekazania do uprawnionego odbiorcy; na egzaminie warto pamiętać o zasadzie szczelnego opakowania i właściwego oznakowania.
Objawy zależą od dawki i czasu ekspozycji, ale ryzyko kojarzy się głównie z drogą inhalacyjną. Dlatego w procedurach podkreśla się ograniczenie parowania i szybkie usunięcie źródła, a także odsunięcie osób postronnych. W razie podejrzenia narażenia należy stosować wewnętrzne procedury BHP i zgłaszania zdarzeń.
Skup się na zasadach BHP i gospodarce odpadami niebezpiecznymi: czego nie robić (np. odkurzacz), jak ograniczyć rozprzestrzenianie, jak zebrać i zabezpieczyć materiał oraz jakie są główne drogi narażenia. Pomaga uczenie się schematem: zabezpiecz miejsce → zbierz bez rozproszenia → szczelnie zapakuj → przekaż jako odpad.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Rtęci nie wolno zbierać odkurzaczem, bo strumień powietrza rozdrabnia ją na drobne kropelki i może zwiększać parowanie oraz rozprzestrzenianie zanieczyszczenia."

Materiały:

  • Procedury BHP obowiązujące w danym laboratorium (instrukcje stanowiskowe)
  • Materiały dydaktyczne z toksykologii środowiskowej (metale ciężkie)
  • Karty charakterystyki (SDS) dla związków rtęci i sorbentów chemicznych (jeśli stosowane w pracowni)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego