KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 20.
Który układ należy zastosować do pomiaru charakterystyki prądowo-napięciowej diody tunelowej w zakresie dużych prądów w kierunku przewodzenia?
Ilustracja przedstawia cztery schematy elektryczne oznaczone jako Układ 1, Układ 2, Układ 3 i Układ 4.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W pomiarze charakterystyki I-U diody przy dużych prądach w kierunku przewodzenia kluczowe jest, aby woltomierz mierzył spadek napięcia możliwie bezpośrednio na diodzie, a nie wraz ze spadkiem na amperomierzu i przewodach.
Dlatego wybiera się układ, który minimalizuje błąd od "burden voltage" amperomierza.

Pełne wyjaśnienie:

Podczas wyznaczania charakterystyki prądowo-napięciowej (I-U) diody tunelowej w zakresie dużych prądów w kierunku przewodzenia największym praktycznym problemem jest błąd systematyczny wynikający z tego, że elementy toru prądowego (amperomierz, przewody, styki) mają niezerową rezystancję. Przy dużym prądzie nawet mała rezystancja daje zauważalny spadek napięcia.

Jeżeli woltomierz zostanie podłączony tak, że obejmuje nie tylko diodę, ale także amperomierz (lub część przewodów toru prądowego), to zmierzone napięcie nie będzie napięciem na diodzie, lecz sumą spadków napięć. W efekcie punkt na charakterystyce I-U zostanie przesunięty (zawyżone U dla danego I), co zniekształca przebieg i może utrudnić interpretację obszarów pracy diody tunelowej.

Dlatego prawidłowy układ do dużych prądów to taki, w którym:

  • amperomierz znajduje się w szeregu z diodą (bo musi mierzyć prąd diody),
  • woltomierz jest dołączony możliwie bezpośrednio do zacisków diody (mierzy spadek napięcia na diodzie, a nie na dodatkowych elementach).

Odpowiedź "Układ 2." jest poprawna, ponieważ odpowiada zasadzie minimalizacji wpływu spadku napięcia na amperomierzu (tzw. burden voltage) na wynik pomiaru napięcia diody przy dużych prądach przewodzenia.

Pozostałe układy są błędne typowo z jednego z powodów:

  • woltomierz obejmuje dodatkowy spadek napięcia na amperomierzu/połączeniach, co daje istotny błąd przy dużych prądach,
  • lub konfiguracja powoduje, że mierzone wielkości nie odpowiadają bezpośrednio prądowi i napięciu diody (np. prąd woltomierza wchodzi do wskazania prądu, co w niektórych układach zwiększa błąd).

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach o "duże prądy" zawsze oceniaj, gdzie pojawią się spadki napięć w torze prądowym i czy woltomierz mierzy dokładnie to, co jest potrzebne (napięcie na badanym elemencie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zależność prądu od napięcia na diodzie, wyznaczana przez pomiar wielu punktów (U, I) przy zmianie polaryzacji. Dla diody tunelowej przebieg może zawierać obszary nietypowe względem zwykłej diody, dlatego ważny jest poprawny układ pomiarowy i stabilne warunki.
Przy dużym prądzie rośnie spadek napięcia na przewodach, stykach i amperomierzu. Jeśli woltomierz nie jest podłączony bezpośrednio do diody, może mierzyć sumę spadków, a nie napięcie na elemencie. To zniekształca punkty charakterystyki I-U.
To napięcie, które "odkłada się" na amperomierzu podczas pomiaru prądu, wynikające z jego rezystancji wewnętrznej lub bocznika. W praktyce zmniejsza ono napięcie dostępne na badanym elemencie i może istotnie wpływać na wynik, szczególnie przy dużych prądach.
Najczęstsze to: błędne włączenie woltomierza (pomiar "nie tego" napięcia), nieuwzględnienie spadków na przewodach i amperomierzu, dobór niewłaściwego zakresu prądu/napięcia oraz brak stabilizacji warunków (np. nagrzewanie elementu). Każdy z nich przesuwa lub deformuje charakterystykę.
Tak, w niektórych konfiguracjach prąd pobierany przez woltomierz (zależny od jego rezystancji wejściowej) może przepływać przez amperomierz i zostać doliczony do prądu diody. Zwykle jest to mały błąd, ale w precyzyjnych pomiarach lub przy specyficznych zakresach może mieć znaczenie.
Zakresy dobiera się tak, aby miernik pracował w bezpiecznym obszarze i dawał możliwie dobrą rozdzielczość. Dla dużych prądów trzeba upewnić się, że amperomierz/bocznik jest do tego przystosowany, a woltomierz ma odpowiedni zakres. Zbyt mały zakres grozi przeciążeniem lub błędami.
Parametry półprzewodników zależą od temperatury. Przy dużych prądach rośnie moc tracona (P≈U·I), co nagrzewa złącze i może zmieniać przebieg charakterystyki w trakcie pomiaru. Dlatego pomiary wykonuje się szybko, z ograniczeniem mocy, lub z kontrolą temperatury.
Dla dużych prądów priorytetem jest, by woltomierz mierzył napięcie bezpośrednio na badanym elemencie, z pominięciem spadków na torze prądowym. Dla małych prądów większą wagę może mieć np. wpływ prądu woltomierza. W zadaniach szukaj wskazówki typu "duże prądy".
Woltomierz powinien mierzyć napięcie na samym badanym elemencie (tu: na diodzie), czyli spadek napięcia między jej zaciskami. Jeśli woltomierz obejmie dodatkowe elementy (amperomierz, przewody), wynik nie będzie odpowiadał napięciu diody i charakterystyka będzie zafałszowana.
Najpierw ustal, co jest mierzone: prąd elementu i napięcie na elemencie. Potem sprawdź, czy woltomierz "widzi" tylko element, czy także spadki w torze prądowym. Na końcu oceń, czy prąd woltomierza może wejść do wskazania amperomierza. To zwykle rozstrzyga wybór.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 38% zdających egzamin. bardzo trudne

Źródła:

  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "Sztuka elektroniki", rozdziały dotyczące pomiarów i praktycznych ograniczeń przyrządów (spadki napięć, rezystancje połączeń)
  • Adel S. Sedra, Kenneth C. Smith, "Mikroelektronika", część dotycząca diod i metod ich charakteryzacji (pomiar charakterystyk I-U)

Materiały:

  • Podręcznik do metrologii elektrycznej/elektronicznej (działy: metody pomiaru prądu i napięcia, błędy pomiarowe)
  • Materiały dydaktyczne o pomiarach elementów nieliniowych (charakterystyki I-U diod)
  • Instrukcje obsługi multimetrów i amperomierzy (parametr burden voltage / spadek napięcia w torze prądowym)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego