Badania ortoptyczne z użyciem smugi świetlnej oraz filtru barwnego (czerwonego) służą do oceny zaburzeń ustawienia oczu, w tym komponenty torsyjnej. W praktyce pacjent widzi dwa bodźce (tu: linie w dwóch barwach), a diagnostyka polega na analizie ich wzajemnego położenia: zgodności, rozbieżności lub nachylenia jednej z linii względem drugiej.
W przedstawionych schematach (A–D) pokazano siatkę 3x3 pól odpowiadających różnym pozycjom spojrzenia. Linia zielona jest pozioma w każdym polu, natomiast linia czerwona w części pól jest nachylona. Kluczowe jest nie tylko to, że pojawia się nachylenie, ale przede wszystkim w których polach spojrzenia ono występuje oraz jak zmienia się jego nasilenie. Taki "rozkład" zaburzenia w polach spojrzenia stanowi podstawę wnioskowania o niedowładzie konkretnego mięśnia.
Odpowiedź "A" przedstawia sytuację, w której w górnym oraz środkowym rzędzie siatki linia czerwona jest nachylona w tym samym kierunku, przy czym w środkowym rzędzie kąt odchylenia jest mniejszy, a w dolnym rzędzie linie pokrywają się. W tym zadaniu taki wzór zmian w zależności od kierunku spojrzenia jest interpretowany jako niedowład mięśnia skośnego dolnego oka prawego.
- Odpowiedź "B" jest nieprawidłowa, ponieważ pokazuje brak odchylenia w górnym rzędzie oraz narastanie odchylenia w rzędach niższych, co odpowiada innemu rozkładowi zaburzenia w pozycjach spojrzenia.
- Odpowiedź "C" jest nieprawidłowa, ponieważ odchylenie pojawia się w górnym i środkowym rzędzie, ale w przeciwnym kierunku nachylenia niż w schemacie przyjętym dla tego niedowładu.
- Odpowiedź "D" jest nieprawidłowa, ponieważ brak odchylenia w górnym rzędzie i obecność odchylenia w niższych polach tworzą inny wzorzec diagnostyczny.
Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach opartych o schemat 3x3 warto najpierw zaznaczyć pola, w których występuje niezgodność (nachylenie), potem porównać, czy objaw "rośnie" ku górze/dół oraz czy jest symetryczny. Dopiero na końcu przypisuj wzorzec do konkretnego mięśnia i strony (prawe/lewe oko).
