KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 7.
Który z algorytmów wyrażonych w języku GRAFCET odpowiada przedstawionemu opisowi działania układu sterowania?
Ilustracja przedstawia schemat działania układu sterowania w kontekście egzaminu zawodowego dla technika mechatronika,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawny algorytm musi uruchamiać cykl tylko wtedy, gdy naciśnięto S1 i siłownik jest w położeniu wsuniętym (B1=1). Następnie wykonuje krok "Wysuw" aż do osiągnięcia krańcówki wysunięcia (B2=1), po czym automatycznie przechodzi do kroku "Wsuw" i kończy po powrocie do B1=1.

Pełne wyjaśnienie:

W języku GRAFCET poprawność schematu ocenia się przez zgodność kolejności etapów oraz warunków tranzycji z opisem pracy obiektu. W tym zadaniu obiektem jest siłownik pneumatyczny z dwoma czujnikami krańcowymi: B1 sygnalizuje położenie wsunięte, a B2 sygnalizuje położenie wysunięte. Dodatkowo start cyklu jest wyzwalany przyciskiem S1.

Z opisu wynika sekwencja:

  • Jeżeli tłoczysko jest wsunięte (B1=1) i operator naciśnie S1, to następuje wysuw.
  • Gdy siłownik dojedzie do położenia krańcowego wysuniętego (B2=1), układ ma samoczynnie wrócić, czyli wykonać wsuw.
  • Po powrocie do położenia wsuniętego (B1=1) cykl jest zakończony / gotowy do następnego startu.

Dlatego prawidłowy schemat GRAFCET musi mieć:

  • tranzycję startową z warunkiem S1·B1=1 (koniunkcja: oba sygnały muszą być spełnione),
  • etap Wysuw,
  • tranzycję B2=1 przełączającą na powrót,
  • etap Wsuw,
  • tranzycję B1=1 kończącą powrót do pozycji bazowej.

To spełnia odpowiedź A.

Pozostałe warianty (B, C, D) są błędne, ponieważ w typowych pomyłkach projektowych: (1) używa się niewłaściwego operatora logicznego w starcie (np. OR zamiast AND), (2) zamienia się znaczenie czujników B1 i B2, albo (3) zmienia się kolejność kroków, przez co schemat nie odpowiada fizycznemu cyklowi wysuw–wsuw.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
GRAFCET to graficzny język opisu sterowania sekwencyjnego: pokazuje etapy (kroki) i tranzycje (warunki przejść). W mechatronice ułatwia projektowanie cykli maszyn, np. wysuw–wsuw siłownika, bo wymusza logiczną kolejność zdarzeń i zależność od czujników.
Etap to stan wykonywania działania (np. "Wysuw", "Wsuw"), a tranzycja to przejście między etapami opisane warunkiem logicznym (np. B2=1). Zmiana etapu następuje dopiero, gdy warunek tranzycji jest spełniony.
Warunek S1·B1=1 oznacza: start tylko wtedy, gdy naciśnięto S1 oraz siłownik jest w pozycji bazowej (wsunięty, B1=1). To zapobiega uruchomieniu "wysuwu" z nieoczekiwanej pozycji, co zwiększa niezawodność i bezpieczeństwo sekwencji.
Koniunkcja (AND), zapisywana często jako "·", oznacza, że wszystkie wskazane warunki muszą być jednocześnie spełnione, aby tranzycja zadziałała. Przykład: S1·B1=1 przejdzie dalej dopiero, gdy operator nacisnął przycisk i czujnik B1 potwierdza pozycję wsuniętą.
W typowym układzie z dwoma krańcówkami jeden czujnik potwierdza pozycję wsuniętą (tu: B1), a drugi pozycję wysuniętą (tu: B2). W GRAFCET używa się ich jako warunków przejść, aby krok trwał aż do osiągnięcia krańca.
Przejście następuje wtedy, gdy zostanie spełniony warunek tranzycji odpowiadający końcowi wysuwu, czyli gdy czujnik położenia wysuniętego zadziała (B2=1). Oznacza to, że tłok osiągnął krańcówkę i można bezpiecznie rozpocząć krok powrotu.
Opis działania mówi o samoczynnym powrocie po osiągnięciu położenia wysuniętego. W GRAFCET oznacza to, że warunkiem przejścia do "Wsuw" jest samo B2=1, bez udziału operatora. Dzięki temu cykl jest kompletny: start ręczny, powrót realizowany automatycznie.
Najczęstsze błędy to: zamiana B1 z B2 (złe położenia), mylenie AND z OR w warunku startu, oraz odwrócenie kolejności kroków (wsuw przed wysuwem). Pomaga sprawdzenie sekwencji: start → wysuw do B2 → wsuw do B1.
Tak, zwykle mapuje się etapy na zmienną "krok" (stan) i realizuje warunki tranzycji jako logikę przejść między stanami. Kroki "Wysuw" i "Wsuw" sterują wyjściami, a sygnały B1, B2 oraz S1 są wejściami. Kluczowe jest zachowanie warunków przejść i kolejności.
Najpierw wypisz trzy punkty: start (S1 i pozycja bazowa B1), koniec wysuwu (B2), koniec wsuwu (B1). Potem porównaj je z kolejnością tranzycji w schemacie. Jeśli warunki i kroki pasują 1:1, wybór jest poprawny.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 42% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Poprawny algorytm musi uruchamiać cykl tylko wtedy, gdy naciśnięto S1 i siłownik jest w położeniu wsuniętym (B1=1)."

Źródła:

  • IEC 60848:2019, "Specification language GRAFCET for sequential function charts", International Electrotechnical Commission (IEC)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/GRAFCET - dostęp: 2026-02-18
  • https://en.wikipedia.org/wiki/GRAFCET - dostęp: 2026-02-18

Materiały:

  • Dokumentacja i przykłady do normy IEC 60848 (GRAFCET)
  • Podręczniki automatyki dotyczące sterowania sekwencyjnego i grafów stanów
  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki: czujniki krańcowe, zawory, cykle siłowników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego