Maść roztwór (unguentum solutum) to postać leku, w której substancja czynna jest całkowicie rozpuszczona w podłożu maściowym, tworząc układ jednofazowy i homogeniczny. Kluczowa jest zasada rozpuszczalności: "podobne rozpuszcza podobne" – substancje lipofilowe łatwiej rozpuszczają się w podłożach tłuszczowych, a hydrofilowe w środowisku wodnym.
Odpowiedź "Camphorae 2,0 + Vaselini albi 50,0" spełnia definicję maści roztworu, ponieważ kamfora jest substancją wyraźnie lipofilową i w praktyce recepturowej rozpuszcza się w wazelinie, dając jednorodną maść bez cząstek stałych. W takiej recepturze nie ma też fazy wodnej, więc nie powstaje układ emulsyjny.
Pozostałe recepty nie są maścią roztworem z powodów wynikających z fizykochemii składników:
- "Acidi borici 1,0 + Aquae 50,0 + Eucerini ad 100,0": obecność wody oraz podłoża typu euceryna (podłoże absorpcyjne) sprzyja powstaniu maści emulsji (typowo w/o), czyli układu co najmniej dwufazowego. Nawet jeśli część składników rozpuszcza się w swojej fazie, całość nie jest jednofazowym roztworem w podłożu.
- "Acidi salicylici 3,0 + Paraffini liq. 5,0 + Vaselini flavi ad 100,0": parafina ciekła zmienia właściwości podłoża, ale kwas salicylowy ma ograniczoną rozpuszczalność w typowych podłożach lipofilowych; przy takich stężeniach często pozostaje część nierozpuszczona, co prowadzi do maści zawiesiny (cząstki stałe rozproszone w podłożu).
- "Acidi salicylici 3,0 + Vaselini flavi 47,0": podobnie, brak składnika ułatwiającego rozpuszczanie i stężenie substancji sprzyjają temu, że nie całość przechodzi do roztworu; praktycznie jest to zawiesina, a nie jednofazowy roztwór.
Wskazówka egzaminacyjna: aby rozpoznać maść roztwór, sprawdź (1) czy podłoże jest lipofilowe czy hydrofilowe, (2) czy substancja ma zgodny charakter (lipofilowa/hydrofilowa), oraz (3) czy receptura nie zawiera drugiej fazy (np. wody), która z definicji kieruje układ w stronę emulsji.
