KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 15.
Który z podanych preparatów recepturowych, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie może być sporządzony przez technika farmaceutycznego ze względu na obecność substancji bardzo silnie działających?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Technik farmaceutyczny może sporządzać leki recepturowe, ale przepisy wyłączają preparaty zawierające substancje bardzo silnie działające (wykaz A). Jodyna to roztwór jodu, a jod należy do tej grupy, więc sporządzenie takiego preparatu wymaga udziału farmaceuty.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu kluczowe jest kryterium prawne: technik farmaceutyczny może wykonywać czynności fachowe związane ze sporządzaniem produktów leczniczych, ale z wyłączeniami dotyczącymi m.in. substancji bardzo silnie działających (określanych praktycznie jako "wykaz A"). Oznacza to, że jeśli receptura zawiera składnik zakwalifikowany do tej grupy, technik nie powinien sporządzać takiego leku.

Odpowiedź "Jodyna (spirytusowy roztwór jodu)" jest poprawna, ponieważ jod jest wskazywany jako przykład substancji o bardzo silnym działaniu. Skoro substancja czynna podlega temu ograniczeniu, cały preparat recepturowy podlega zakazowi sporządzania przez technika.

Pozostałe propozycje nie spełniają przesłanki "substancja bardzo silnie działająca":

  • "Maść z chloramfenikolem" – chloramfenikol jest antybiotykiem i sam fakt, że lek bywa wymagający technologicznie (np. aseptyka), nie oznacza automatycznie zakazu kompetencyjnego z tytułu wykazu A.
  • "Krople zawierające Collargol" – Collargol (preparat srebra koloidalnego) nie jest wskazywany jako substancja z wykazu A w podanym kontekście, więc nie stanowi podstawy do wyłączenia kompetencji technika.
  • "Roztwór borny" – typowy preparat o działaniu odkażającym/ściągającym; sama postać roztworu nie przesądza o ograniczeniu, a brak przesłanki "wykaz A" oznacza, że nie jest to właściwy wybór.

W praktyce aptecznej warto zapamiętać zasadę egzaminacyjną: gdy w składzie recepty pojawia się substancja z grupy bardzo silnie działających (np. jod), receptę należy skierować do farmaceuty. Częstą pułapką jest mylenie ograniczeń dotyczących sporządzania z ograniczeniami dotyczącymi wydawania – to odrębne obszary odpowiedzialności.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To kategoria substancji o szczególnie silnym działaniu farmakologicznym, dla których wymaga się większej kontroli i kompetencji przy sporządzaniu. W praktyce aptecznej łączy się ją z tzw. wykazem A, co wpływa na to, kto może sporządzić lek recepturowy.
Uprawnienia technika są ograniczone przepisami ze względów bezpieczeństwa pacjenta. Wyłączenia obejmują m.in. preparaty z substancjami bardzo silnie działającymi oraz określonymi grupami substancji kontrolowanych. Dzięki temu ryzyko błędu w dawkowaniu lub technologii jest mniejsze.
Wykaz A to zestaw substancji uznawanych za bardzo silnie działające. Informacja o przynależności substancji do wykazu jest ważna w recepturze, bo wpływa na to, czy technik może sporządzić dany preparat, czy powinien to wykonać farmaceuta.
Najpewniej przez sprawdzenie substancji w źródłach używanych w aptece (procedury, opracowania, dostęp do Farmakopei) oraz w systemie aptecznym, który często generuje ostrzeżenia. W nauce egzaminacyjnej pomocne jest kojarzenie typowych przykładów, np. jodu.
W kontekście pytania traktuje się ją jako preparat recepturowy (spirytusowy roztwór jodu), który może być sporządzany w aptece. Kluczowe jest to, że zawiera jod, a więc składnik kwalifikowany jako bardzo silnie działający, co ogranicza czynności technika.
Tak, o ile receptura nie zawiera składników objętych ograniczeniami kompetencyjnymi (np. bardzo silnie działających). Chloramfenikol jest antybiotykiem, ale sam w sobie nie oznacza automatycznego zakazu z powodu wykazu A. W praktyce liczy się też technologia i nadzór w aptece.
Bo w aptece te czynności występują obok siebie, a ograniczenia prawne bywają różne dla każdej z nich. "Sporządzać" oznacza wykonać lek recepturowy, natomiast "wydawać" dotyczy obrotu i podania pacjentowi. Na egzaminie trzeba czytać dokładnie czasownik w pytaniu.
Najczęściej są to maści, kremy, roztwory, zawiesiny, krople (w tym oczne – zgodnie z procedurami), czopki czy proszki dzielone. Warunkiem jest brak składników objętych zakazami kompetencyjnymi oraz stosowanie właściwej technologii i organizacji pracy w aptece.
Nie. Nadzór nie znosi ograniczeń wynikających z przepisów dotyczących określonych grup substancji. Jeśli recepta zawiera substancję, której technik nie może użyć do sporządzenia leku (np. bardzo silnie działającą), wykonanie powinno należeć do farmaceuty, a nie do technika.
Ucz się przez schemat: co technik może (typowe postacie recepturowe) oraz czego nie może (grupy substancji wyłączone). Rób fiszki z przykładami (np. jod) i ćwicz rozróżnianie: receptura vs produkt gotowy oraz sporządzanie vs wydawanie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 35% zdających egzamin. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Technik farmaceutyczny może sporządzać leki recepturowe, ale przepisy wyłączają preparaty zawierające substancje bardzo silnie działające (wykaz A)."

Źródła:

  • Ustawa – Prawo farmaceutyczne, art. 91 ust. 1, Dz.U. 2022 poz. 2301
  • Farmakopea Polska – klasyfikacja substancji bardzo silnie działających (wykaz A) (szczegółowe informacje wymagają dostępu do aktualnego wydania Farmakopei)

Materiały:

  • Tekst jednolity Prawa farmaceutycznego (w szczególności art. 91)
  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej dla techników farmaceutycznych
  • Opracowania dotyczące klasyfikacji substancji (w tym wykazów substancji o bardzo silnym działaniu) w Farmakopei Polskiej

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego