KWALIFIKACJA TLO1 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 32.
Który z podanych wymiarów tolerowanych wg znormalizowanych pasowań dopuszcza największą tolerancję wykonania?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Największą tolerancję wykonania daje zapis z najwyższą klasą IT.
W oznaczeniu typu "25 H12" liczba "12" oznacza klasę dokładności (IT); im większy numer IT, tym szersze pole tolerancji. Pozostałe odpowiedzi mają niższe IT (9, 7, 6), więc dopuszczają mniejszą tolerancję.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie tolerancji wg znormalizowanych pasowań (system ISO) występują zwykle trzy informacje: wymiar nominalny (tu: 25), litera określająca położenie strefy tolerancji względem zera (np. H, f, R, d) oraz liczba określająca klasę IT, czyli szerokość pola tolerancji.

W pytaniu trzeba wskazać, który zapis "dopuszcza największą tolerancję wykonania", czyli ma najszersze pole tolerancji. O tym decyduje przede wszystkim numer klasy IT: ogólna zasada jest taka, że im większa liczba IT, tym większa dopuszczalna tolerancja (szerszy zakres wymiaru rzeczywistego). Litera (np. H lub f) przesuwa strefę tolerancji w górę lub w dół, ale sama w sobie nie mówi, że tolerancja jest "większa" lub "mniejsza".

Dlatego poprawny wybór to "25 H12", bo ma najwyższy numer IT spośród podanych (12). Odpowiedzi "25 f9", "25 R7" i "25 d6" mają odpowiednio klasy IT: 9, 7 i 6, czyli węższe pola tolerancji, a więc wymagają dokładniejszego wykonania.

Typowy błąd na egzaminie polega na traktowaniu litery jako "miary" tolerancji: np. uznaniu, że "R" brzmi jak "większe odchylenie", więc tolerancja jest większa. W systemie pasowań litera mówi głównie o usytuowaniu strefy, a o jej szerokości decyduje numer IT.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy "największej tolerancji", najpierw porównaj same liczby IT w odpowiedziach, a dopiero potem zastanawiaj się nad literami, jeśli pytanie dotyczy położenia strefy (np. luz/wcisk).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zapis tolerancji wg systemu ISO: 25 to wymiar nominalny, H określa położenie strefy tolerancji dla otworu, a 12 to klasa IT (szerokość tolerancji). Im większy numer IT, tym większa dopuszczalna tolerancja wykonania.
Porównaj numery klas IT w odpowiedziach. Zasada jest prosta: większy numer IT oznacza szersze pole tolerancji, czyli większą dopuszczalną tolerancję wykonania. Litera (H, f, d, R) mówi o położeniu strefy, nie o jej szerokości.
O wielkości tolerancji decyduje głównie klasa IT. Liczby 6, 7, 9 i 12 oznaczają różne szerokości pola tolerancji, przy czym 12 jest klasą mniej dokładną (szerszą) niż 9 czy 6. Litery f i d tylko przesuwają strefę tolerancji wałka.
Litera określa odchyłkę podstawową, czyli położenie strefy tolerancji względem wymiaru nominalnego. Np. H dla otworów ma typowo dolną odchyłkę równą 0, a litery typu f czy d dotyczą wałków i ustawiają strefę poniżej zera. Sama litera nie oznacza "większej" tolerancji.
Nie. Litera nie jest "skalą wielkości tolerancji", tylko informacją o położeniu strefy tolerancji (czy jest powyżej, poniżej lub względem zera). O szerokości tolerancji decyduje numer IT. Na egzaminie najpierw porównuj liczby (np. 12 vs 9 vs 7 vs 6).
Najczęściej myli się położenie strefy (litera) z szerokością tolerancji (IT). Uczeń wybiera "egzotyczną" literę (np. R), zakładając, że to "większe odchylenie". Poprawna strategia: porównaj numery IT i wybierz największy, jeśli pytanie dotyczy tolerancji wykonania.
Większa tolerancja oznacza, że element można wykonać mniej dokładnie (szerszy dopuszczalny zakres wymiaru), co zwykle obniża koszty i skraca czas obróbki. Wadą może być większe ryzyko niedotrzymania wymagań montażowych (luz/wcisk). Dlatego dobór IT zależy od funkcji połączenia.
Klasy typu IT12 stosuje się zwykle tam, gdzie nie jest potrzebna wysoka precyzja: elementy mniej krytyczne, części osłonowe, dystanse niewymagające dokładnego pasowania. IT6 wybiera się dla połączeń wymagających dużej dokładności i powtarzalności, np. przy precyzyjnym pozycjonowaniu.
W systemie ISO często przyjmuje się konwencję: duże litery (np. H) opisują otwory, a małe litery (np. f, d) opisują wałki. To pomaga szybko rozpoznać typ elementu, ale pytanie o "największą tolerancję" nadal rozstrzyga głównie numer IT.
Opanuj podstawowe reguły: większy IT = większa tolerancja, litera = położenie strefy, oraz rozróżnienie otwór/wałek. Ćwicz na krótkich zestawach odpowiedzi i ucz się rozpoznawać, czy pytanie dotyczy szerokości tolerancji, czy położenia strefy (luz/wcisk).
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Największą tolerancję wykonania daje zapis z najwyższą klasą IT.W oznaczeniu typu "25 H12" liczba "12" oznacza klasę dokładności (IT); im większy numer IT, tym szersze pole tolerancji."

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Tablice klas IT i odchyłek podstawowych dla średnic (materiały z metrologii warsztatowej)
  • Podręczniki/notesy z podstaw pasowań i tolerancji (dział: system ISO tolerancji)
  • Zestawy zadań z czytania rysunku technicznego maszynowego (tolerancje i pasowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego