KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 12.
Który z przedstawionych symboli graficznych odnosi się do przycisku bistabilnego?
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne, które są prawdopodobnie związane z elementami elektrycznymi lub
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przycisk bistabilny ma dwa stany stabilne i po naciśnięciu pozostaje w zmienionym położeniu (działa jak "zatrzask"), aż do ponownego przełączenia. Poprawny jest więc symbol pokazujący podtrzymanie stanu, a nie przycisk chwilowy (monostabilny), który wraca samoczynnie do położenia spoczynkowego.

Pełne wyjaśnienie:

Przycisk bistabilny (zatrzaskowy) to element sterowniczy, który po zadziałaniu nie wraca sam do stanu początkowego. Ma dwa położenia stabilne: po naciśnięciu przełącza się w drugi stan i pozostaje w nim aż do kolejnego przełączenia (często drugim naciśnięciem lub oddzielnym mechanizmem zwalniającym).

W schematach elektrycznych i automatyki cecha "bistabilności" powinna być widoczna w symbolu jako informacja o podtrzymaniu (zatrzasku) lub o tym, że element jest przełączany pomiędzy dwoma stabilnymi stanami. Dlatego poprawny wybór to symbol, który wskazuje na dwa stabilne stany pracy, a nie na działanie chwilowe.

Dlaczego pozostałe symbole są niepoprawne w tym kontekście?

  • Symbole przycisków monostabilnych (chwilowych) przedstawiają działanie tylko podczas nacisku: po zwolnieniu przycisku następuje samoczynny powrót do stanu spoczynkowego. To częsty element funkcji START, RESET itp.
  • Symbole łączników/przycisków bez oznaczenia podtrzymania mogą opisywać chwilowe sterowanie lub inny typ aparatu (np. styk NO/NC bez funkcji zatrzasku).
  • Czasem wśród symboli pojawiają się elementy o podobnej formie (np. przełączniki, styki, lampki), które nie opisują mechaniki bistabilnej, tylko rodzaj styku lub funkcję sygnalizacji.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz pytanie o bistabilność, szukaj na symbolu informacji o zatrzasku/podtrzymaniu albo o dwóch stabilnych położeniach. Jeśli symbol sugeruje powrót sprężynowy (chwilowość), to nie jest bistabilny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przycisk bistabilny (zatrzaskowy) po naciśnięciu zmienia stan i pozostaje w nim bez trzymania palcem. Ma dwa stany stabilne i zwykle przełącza się z powrotem dopiero po kolejnym naciśnięciu lub zwolnieniu zatrzasku.
Monostabilny działa chwilowo: po puszczeniu wraca do stanu spoczynkowego. Bistabilny ma podtrzymanie: po naciśnięciu pozostaje w nowym stanie. Na schematach różnicę rozpoznaje się po oznaczeniu mechanizmu podtrzymania/dwóch stabilnych położeń.
Szukaj informacji, że element ma dwa stany stabilne lub mechanizm zatrzasku. Symbol nie powinien sugerować powrotu sprężynowego po zwolnieniu nacisku. W praktyce porównuj, czy symbol opisuje "przełączanie" stanu, a nie tylko chwilowe zadziałanie.
Bo po zadziałaniu jest "zatrzaśnięty" w danym położeniu. To mechaniczne podtrzymanie powoduje, że stan nie zmienia się sam po puszczeniu przycisku. Dzięki temu można np. pozostawić funkcję włączoną bez stałego naciskania.
Stosuje się je, gdy potrzebne jest podtrzymanie stanu, np. lokalne włączanie/wyłączanie funkcji, tryb serwisowy, zezwolenie na pracę. W aplikacjach bezpieczeństwa częściej spotyka się jednak rozwiązania wymagające powrotu do stanu bezpiecznego.
W praktyce wiele elementów awaryjnych działa zatrzaskowo (po wciśnięciu pozostają wciśnięte do czasu odblokowania). Jednak na egzaminie trzeba rozpoznać to z symbolu i opisu funkcji. Nie każdy "STOP" jest automatycznie bistabilny bez informacji o zatrzasku.
Najczęstsze pomyłki to wybór symbolu przycisku chwilowego, bo "wygląda jak przycisk", oraz ignorowanie cechy podtrzymania. Uczniowie czasem mylą też przełączniki i przyciski, skupiając się na kształcie, a nie na tym, czy stan jest stabilny po zwolnieniu nacisku.
Oznacza to, że po przełączeniu element może pozostawać w jednym z dwóch stanów bez dodatkowej siły zewnętrznej. Dla przycisku bistabilnego: raz przełącza na "włączone", kolejny raz na "wyłączone" (lub analogicznie), a nie wraca samoczynnie jak monostabilny.
Bo zadanie polega na identyfikacji konkretnego symbolu spośród kilku. Sama definicja słowna nie wystarcza do wskazania właściwej odpowiedzi bez obejrzenia wariantów. Dlatego przy takich pytaniach trzeba dokładnie analizować detale symbolu, nie tylko ogólny zarys.
Ucz się z atlasów symboli i czytaj schematy: rozróżniaj przyciski, przełączniki, styki NO/NC i elementy z podtrzymaniem. Pomaga też łączenie symbolu z funkcją w układzie (START, STOP, zezwolenie). Na egzaminie porównuj odpowiedzi parami, szukając cechy bistabilności.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przycisk bistabilny ma dwa stany stabilne i po naciśnięciu pozostaje w zmienionym położeniu (działa jak "zatrzask"), aż do ponownego przełączenia.

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (online database), hasło/zakres: symbole elementów sterowania (push-button, switch). https://webstore.iec.ch/publication/607 (dostęp 2026-03-01)
  • Wikipedia (pl): "Przycisk" – rozróżnienie przycisku chwilowego i zatrzaskowego (bistabilnego). https://pl.wikipedia.org/wiki/Przycisk (dostęp 2026-03-01)

Materiały:

  • Bazy/atlas symboli graficznych do schematów elektrycznych (symbole elementów sterowania)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw automatyki i elektrotechniki dla mechatroników (sekcja: aparatura sterownicza)
  • Instrukcje producentów przycisków i łączników (opisy: monostabilny/bistabilny, zatrzask)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego