KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 9.
Który ze wskaźników alkacymetrycznych zmienia zabarwienie w roztworze o pH 8,3-10?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Fenoloftaleina jest wskaźnikiem alkacymetrycznym o zakresie przejścia barwy w środowisku zasadowym (około pH 8,3–10). Dlatego w podanym przedziale pH zmienia zabarwienie i bywa stosowana do wyznaczania punktu końcowego miareczkowania w tym obszarze pH.

Pełne wyjaśnienie:

Wskaźniki alkacymetryczne (wskaźniki kwasowo-zasadowe) to związki organiczne, które zmieniają barwę w określonym, zwykle dość wąskim zakresie pH. Ten zakres nazywa się zakresem przejścia (zmiany barwy) i jest kluczowy przy doborze wskaźnika do miareczkowania: punkt końcowy powinien wypadać możliwie blisko skoku pH na krzywej miareczkowania.

Odpowiedź "Fenoloftaleina" jest poprawna, ponieważ fenoloftaleina zmienia barwę w środowisku zasadowym, typowo w okolicach pH 8,3–10. Z tego powodu jest często używana, gdy punkt końcowy ma wypaść po stronie zasadowej (np. w klasycznych miareczkowaniach, gdzie obserwuje się trwałe, blade zabarwienie różowe jako sygnał zakończenia).

Pozostałe propozycje nie pasują do podanego zakresu:

  • "Lakmus" ma charakter bardziej orientacyjny i kojarzy się z szerokim przejściem barw (od czerwonej w kwaśnym do niebieskiej w zasadowym). Nie jest typowym wskaźnikiem o wąskim zakresie przejścia odpowiadającym dokładnie 8,3–10.
  • "Oranż metylowy" zmienia barwę w zakresie kwaśnym (znacznie poniżej pH 7), dlatego nie będzie właściwą odpowiedzią dla przedziału 8,3–10.
  • "Czerwień metylowa" również przechodzi w zakresie kwaśnym/słabo kwaśnym, a nie w typowo zasadowym zakresie około 9–10, więc nie odpowiada wskazanemu pH.

Wskazówka egzaminacyjna: warto zapamiętać "kotwice" dla kilku najczęstszych wskaźników: oranż metylowy i czerwień metylowa kojarzą się z zakresem kwaśnym, a fenoloftaleina z zasadowym. To przyspiesza wybór wskaźnika bez konieczności każdorazowego odtwarzania pełnej tabeli.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To wskaźnik kwasowo-zasadowy używany w miareczkowaniu, który zmienia barwę w określonym zakresie pH. Dzięki temu sygnalizuje punkt końcowy miareczkowania, gdy pH roztworu przechodzi przez zakres przejścia barwy wskaźnika.
Fenoloftaleina zmienia barwę w środowisku zasadowym, w przybliżeniu w zakresie pH około 8,3–10. W praktyce oznacza to, że pojawienie się trwałego, bladego różu może sygnalizować zakończenie miareczkowania w tym obszarze pH.
Ponieważ jej zakres przejścia barwy wypada właśnie w obszarze zasadowym. Gdy pH rośnie i przekracza dolną granicę tego zakresu, wskaźnik zmienia formę chemiczną, co powoduje widoczną zmianę zabarwienia roztworu.
Nie. Lakmus jest często traktowany jako wskaźnik bardziej "orientacyjny", kojarzony z szerokim przejściem barwy między środowiskiem kwaśnym i zasadowym. W zadaniach o konkretnym przedziale pH zwykle oczekuje się wskaźników o zdefiniowanym, węższym zakresie.
Najprościej po zakresie pH: oranż metylowy przechodzi w zakresie kwaśnym (poniżej pH 7), a fenoloftaleina w zasadowym (powyżej pH 7, typowo około 8,3–10). Dlatego do punktu końcowego po stronie zasadowej wybiera się fenoloftaleinę.
Stosuje się ją wtedy, gdy oczekiwany punkt końcowy miareczkowania ma wypaść w obszarze zasadowym, a więc gdy skok pH obejmuje zakres przejścia fenoloftaleiny. W praktyce często obserwuje się trwałe, bardzo blade różowe zabarwienie jako sygnał końca titracji.
To przedział pH, w którym wskaźnik zmienia barwę, bo zmienia się stosunek jego formy kwasowej i zasadowej. Poza tym zakresem barwa jest zasadniczo stała, dlatego dobór wskaźnika polega na dopasowaniu jego zakresu do skoku pH w miareczkowaniu.
Ponieważ czerwień metylowa zmienia barwę w zakresie kwaśnym/słabo kwaśnym, a nie w wyraźnie zasadowym. Jeśli pytanie podaje przedział 8,3–10, to wskazuje na wskaźnik przechodzący w zasadowym obszarze pH, czyli typowo fenoloftaleinę.
Najczęstsze to: wybór "najbardziej znanego" wskaźnika (np. lakmusu) zamiast dopasowania zakresu pH, mylenie wskaźników o kwaśnym zakresie przejścia z zasadowym oraz nieuwzględnianie, że wskaźniki nie działają w całej skali pH, tylko w określonym przedziale.
Pomaga reguła skojarzeń: fenoloftaleina kojarzy się z zasadowym końcem (róż w zasadowym), a oranż metylowy i czerwień metylowa z zakresem kwaśnym. Warto też ćwiczyć z tabelą zakresów przejścia i łączyć wskaźnik z typowym pH punktu końcowego.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Fenoloftaleina jest wskaźnikiem alkacymetrycznym o zakresie przejścia barwy w środowisku zasadowym (około pH 8,3–10)."

Źródła:

  • Merck (Sigma-Aldrich) – Phenolphthalein, indicator range information (product/technical info page), https://www.sigmaaldrich.com/PL/pl/search/phenolphthalein?focus=products - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (pl) – "Fenoloftaleina" (informacja o zastosowaniu jako wskaźnik i zakresie przejścia barwy), https://pl.wikipedia.org/wiki/Fenoloftaleina - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (pl) – "Oranż metylowy" i "Czerwień metylowa" (zakresy zmiany barwy wskaźników), https://pl.wikipedia.org/wiki/Oran%C5%BC_metylowy oraz https://pl.wikipedia.org/wiki/Czerwie%C5%84_metylowa - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki do analizy chemicznej ilościowej (dział: miareczkowania kwas-zasada i wskaźniki)
  • Tabele zakresów przejścia barw wskaźników pH (karty charakterystyki, katalogi odczynników)
  • Ćwiczenia laboratoryjne z alkacymetrii (dobór wskaźnika do krzywej miareczkowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego