Poprawna jest odpowiedź: tlenek węgla(II). CO jest gazem wdychanym z powietrzem, który przenika przez barierę pęcherzykowo-włośniczkową do krwi. Następnie wiąże się z hemoglobiną w krwinkach czerwonych, tworząc karboksyhemoglobinę (COHb). Taki kompleks jest stabilny i praktycznie blokuje możliwość transportu tlenu, co prowadzi do hipoksji (niedotlenienia) narządów.
Mechanizm ten jest kluczowy w ocenie zagrożeń środowiskowych i zawodowych, ponieważ CO jest bezbarwny i bezwonny, a narażenie może wystąpić m.in. przy niepełnym spalaniu paliw oraz w pomieszczeniach o niewłaściwej wentylacji. W praktyce BHP ważne są pomiary stężenia CO w powietrzu oraz odniesienie do wartości normatywnych (NDS) dla środowiska pracy.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "Tlenek azotu(II)": może tworzyć inne połączenia z hemoglobiną (np. nitrozylowe), ale nie jest to karboksyhemoglobina; opis "trwale… tworząc COHb" jednoznacznie dotyczy CO.
- "Tlenek siarki(IV)": działa głównie drażniąco na błony śluzowe i drogi oddechowe; nie jest typowo kojarzony z blokowaniem transportu tlenu przez tworzenie COHb.
- "Tlenek azotu(IV)": silnie drażniący składnik zanieczyszczeń powietrza, wpływa przede wszystkim na układ oddechowy i może powodować uszkodzenia płuc, ale nie spełnia opisu tworzenia karboksyhemoglobiny.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się sformułowanie "łączy się z hemoglobiną i uniemożliwia transport tlenu", najpierw sprawdź, czy nie chodzi o CO i COHb. To klasyczny, często testowany mechanizm toksykologiczny.
