KWALIFIKACJA ROL2 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 32.
Którym smarem i z jaką częstotliwością należy smarować wałek wielowypustowy przekładni?
Ilustracja przedstawia tabelę zatytułowaną "Harmonogram smarowania wozu paszowego".
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Połączenia wielowypustowe w przekładniach pracują zwykle pod dużymi naciskami i narażone są na zużycie przy granicznym smarowaniu. Dlatego stosuje się smary do elementów mocno obciążonych z dodatkami stałymi (MoS2 lub grafit), a obsługa okresowa jest określana w godzinach pracy – tutaj co 30 godzin.

Pełne wyjaśnienie:

Wałek wielowypustowy w przekładni przenosi moment obrotowy przez wiele współpracujących powierzchni, które mogą pracować w warunkach wysokich nacisków jednostkowych oraz mikroruchów. W takich węzłach tarcia klasyczny, "uniwersalny" smar maszynowy może nie zapewnić wystarczającej ochrony warstwy smarnej przy obciążeniach granicznych.

Odpowiedź "Smarem do elementów mocno obciążonych z dodatkiem MOS2 lub grafitu, co 30 godzin." jest zgodna z typową praktyką serwisową dla połączeń obciążonych: smary do dużych obciążeń (często określane jako EP) zawierają dodatki poprawiające nośność filmu smarnego, a MoS2 (dwusiarczek molibdenu) lub grafit pełnią rolę dodatków stałych, które pomagają ograniczyć zatarcie i zużycie, gdy warstwa olejowa jest zbyt cienka.

Dlaczego pozostałe propozycje są nieprawidłowe w logice obsługi takiego węzła:

  • "Olejem biodegradowalnym, co 20 godzin." – olej (nawet biodegradowalny) nie jest typowym środkiem do smarowania wielowypustów w przekładniach w sposób okresowy "co X godzin", bo zwykle oczekuje się smaru plastycznego, który pozostaje w miejscu smarowania. Sam aspekt biodegradowalności nie rozwiązuje problemu nośności i utrzymania środka w węźle.
  • "Smarem maszynowym, co 30 godzin." – interwał może brzmieć wiarygodnie, ale typ smaru jest zbyt ogólny. W pytaniu kluczowe jest dopasowanie do mocnych obciążeń i zastosowanie dodatków (MoS2/grafit), typowych dla ochrony przy tarciu granicznym.
  • "Smarem do elementów mocno obciążonych z dodatkiem MOS2 lub grafitu, co 20 godzin." – dobór smaru jest właściwy, ale częstotliwość nie odpowiada wartości wskazanej w zadaniu. W praktyce interwały smarowania są ustalane przez producenta dla danego rozwiązania konstrukcyjnego i warunków pracy; tu przyjęto 30 godzin.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie łączy dwa kryteria ("czym?" i "jak często?"), nie wystarczy rozpoznać tylko rodzaju środka smarnego. Trzeba sprawdzić, czy odpowiedź zawiera jednocześnie właściwy typ smaru i zgodny interwał obsługowy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wałek wielowypustowy to wał z podłużnymi wypustami (zębami), które współpracują z odpowiednim gniazdem. Dzięki temu przenosi moment obrotowy i może umożliwiać przesuw osiowy elementu. W maszynach rolniczych spotkasz go m.in. w układach napędowych i przekładniach.
Wielowypust przenosi duże siły na stosunkowo małej powierzchni kontaktu, więc rośnie nacisk i ryzyko zużycia przy tarciu granicznym. Smar do dużych obciążeń (EP) lepiej chroni powierzchnie przed zatarciem, ogranicza mikrozatarcia i pomaga utrzymać film smarny w trudnych warunkach.
MoS2 (dwusiarczek molibdenu) działa jak dodatek stały poprawiający smarność w warunkach, gdy film olejowy jest zbyt cienki. Może ograniczać ryzyko zatarcia i zmniejszać zużycie przy dużych naciskach oraz mikroruchach. To częsty wybór dla węzłów mocno obciążonych.
Grafit jest dodatkiem stałym, który może poprawiać właściwości przeciwzużyciowe w warunkach tarcia granicznego. W połączeniach mocno obciążonych bywa pomocny, gdy smar ma pracować przy wysokich naciskach i niekorzystnych warunkach (np. okresowe braki filmu smarnego).
Typowe objawy to przyspieszone luzy, metaliczne odgłosy, drgania, trudniejszy montaż/demontaż oraz ślady zużycia na bokach wypustów. Zdarza się też "suchy", rdzawy pył (zużycie typu fretting). W praktyce warto kontrolować stan smaru i trzymać się interwałów z instrukcji.
Interwał smarowania podaje zwykle producent maszyny w tabeli obsługi okresowej (np. co 10, 20, 30 lub 50 motogodzin), a następnie koryguje się go warunkami pracy (kurz, woda, duże obciążenia). Na egzaminie kluczowe jest dopasowanie interwału do opisu w pytaniu.
Zwykle nie jest to dobre zastępstwo, bo olej łatwiej spływa i może nie utrzymać się w miejscu tarcia, szczególnie gdy węzeł nie jest kąpielą olejową. Smar plastyczny lepiej "trzyma się" elementów i zapewnia dłuższą ochronę między przeglądami. Wyjątki wynikają wyłącznie z konstrukcji i zaleceń producenta.
Najczęstsze błędy to użycie zbyt "lekkiego" smaru bez dodatków do dużych obciążeń, pomijanie czyszczenia przed dosmarowaniem, mieszanie niekompatybilnych smarów oraz zbyt rzadkie dosmarowanie. Błąd to także skupienie się tylko na liczbie motogodzin i pominięcie rodzaju środka smarnego.
Najpierw sprawdź instrukcję/DTR i wymagania producenta. Następnie uwzględnij: obciążenia (moment, udary), prędkość, temperaturę, zapylenie i możliwość kontaktu z wodą. Dla węzłów o tarciu granicznym często wybiera się smary EP, czasem z dodatkami stałymi (MoS2/grafit), jeśli są zalecane.
Ćwicz rozpoznawanie węzłów tarcia (łożysko, przegub, wielowypust, przekładnia) i łącz je z typem środka smarnego (olej vs smar, EP, dodatki stałe). Ucz się też czytać tabele obsługi: interwały w motogodzinach, warunki ciężkie oraz czynności towarzyszące (czyszczenie, kontrola luzów).
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Połączenia wielowypustowe w przekładniach pracują zwykle pod dużymi naciskami i narażone są na zużycie przy granicznym smarowaniu."

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings lubrication" (SKF Bearing Maintenance Handbook / lubrication section) – materiały edukacyjne dot. doboru smarów i warunków tarcia granicznego, https://www.skf.com (dokładna podstrona zależna od wersji serwisu) - dostęp 2026-03-02
  • Molykote, karta techniczna przykładowego smaru z MoS2 (np. seria smarów z dwusiarczkiem molibdenu) – opis zastosowań pod wysokim obciążeniem i tarciem granicznym, https://www.molykote.com (sekcja: Technical Data Sheets) - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Instrukcje obsługi/DTR konkretnych maszyn (tabele smarowania i interwały w motogodzinach)
  • Podstawy trybologii i doboru środków smarnych (materiały szkolne do eksploatacji maszyn)
  • Karty techniczne smarów do obciążeń granicznych (EP) z dodatkami stałymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego