KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 6.
Którym z przedstawionych symboli graficznych oznaczana jest cewka przekaźnika czasowego z opóźnionym załączeniem?
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne, które mogą być używane w kontekście techniki mechatronicznej, szczególnie w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wskazanie "A." dotyczy symbolu cewki przekaźnika czasowego z funkcją opóźnionego załączenia.
W schematach odróżnia się zwykłą cewkę przekaźnika od przekaźnika czasowego przez dodatkowe oznaczenie funkcji czasowej przy cewce (np. wyróżnik opisowy/graficzny). Pozostałe symbole odpowiadają innym elementom lub innym funkcjom czasowym.

Pełne wyjaśnienie:

Przekaźnik czasowy to aparat, którego styki zmieniają stan dopiero po upływie zadanego czasu. W pytaniu chodzi o cewkę przekaźnika czasowego z opóźnionym załączeniem, czyli taką funkcję, w której po podaniu zasilania na cewkę odczekuje się nastawiony czas, a dopiero potem następuje przełączenie styków.

Na schematach elektrycznych sama "cewka" ma charakterystyczny symbol przekaźnika, ale aby wskazać, że jest to przekaźnik czasowy i dodatkowo jaki to typ funkcji, stosuje się dodatkowy wyróżnik (opisowy lub graficzny) powiązany z cewką. Dlatego wskazanie "A." jest poprawne: prezentuje cewkę przekaźnika wyposażoną w oznaczenie funkcji opóźnionego załączenia.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Symbol przekaźnika bez wyróżnika czasowego odpowiada zwykłemu przekaźnikowi elektromagnetycznemu (brak funkcji zwłoki).
  • Symbol z innym wyróżnikiem czasowym może oznaczać opóźnione wyłączenie (zwłoka po zaniku zasilania) albo inną odmianę przekaźnika czasowego (np. impulsową) – to inna zasada działania.
  • Częstą pułapką jest mylenie symboli styków czasowych (np. styk NO/NC z oznaczeniem czasowym) z symbolem cewki. Pytanie dotyczy cewki przekaźnika, a nie rodzaju styku.

W praktyce mechatronika rozpoznanie tej symboliki ułatwia diagnostykę układów sekwencyjnych: opóźnione załączenie wykorzystuje się m.in. do rozruchu kaskadowego napędów, opóźnienia załączenia wentylatora, czy wymuszenia kolejności pracy podzespołów. Na egzaminie warto zawsze sprawdzić, czy symbol dotyczy cewki (element sterujący) czy styków (element wykonawczy) oraz czy wyróżnik oznacza właściwy kierunek zwłoki (załączenie vs wyłączenie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To aparat sterowniczy, którego styki przełączają się po upływie nastawionego czasu od momentu podania zasilania na cewkę. Stosuje się go do realizacji zwłoki startu, sekwencji uruchamiania i opóźnień w automatyce.
Zwykle po dodatkowym wyróżniku przy symbolu cewki (oznaczenie funkcji czasowej, opis, znak graficzny). Zwykła cewka przekaźnika nie ma informacji o zwłoce, a przekaźnik czasowy ma zaznaczoną funkcję (np. opóźnienie).
Bo obie funkcje dotyczą "czasu", ale są uruchamiane w innym momencie: opóźnione załączenie liczy czas po podaniu zasilania, a opóźnione wyłączenie liczy czas po zaniku zasilania. Na schematach wyróżniki mogą być podobne.
Przykłady to: opóźniony start napędu po włączeniu zasilania, sekwencja uruchamiania kilku silników, opóźnienie załączenia sprężarki po starcie wentylatora, czy zwłoka w podaniu sygnału START do kolejnego modułu.
Nie. Cewka to element sterujący (wejście przekaźnika), a styk to element wykonawczy (wyjście). Styk czasowy może mieć oznaczenie zwłoki, ale pytanie o cewkę wymaga wskazania symbolu cewki z funkcją czasową.
Najczęstsze pomyłki to: nieuwzględnienie drobnego wyróżnika czasowego, utożsamienie symbolu przekaźnika zwykłego z czasowym, mylenie cewki ze stykami oraz wybór odpowiedzi "na pamięć" bez sprawdzenia, czy chodzi o opóźnione załączenie czy wyłączenie.
Gdy potrzebujesz prostej, niezależnej zwłoki bez programowania, np. w małej szafie sterowniczej lub przy modernizacji istniejącej instalacji. PLC daje większą elastyczność, ale przekaźnik czasowy bywa tańszy, szybszy do wdrożenia i łatwiejszy w serwisie.
Podaj zasilanie na cewkę i obserwuj wyjście: przy opóźnionym załączeniu styk/wyjście zmieni stan dopiero po upływie nastawy. Warto mierzyć czas stoperem lub multimetrem z funkcją czasu, a także sprawdzić nastawę i tryb pracy na obudowie.
Bo egzamin często sprawdza umiejętność czytania dokumentacji technicznej. Różne źródła mogą stosować odmienne konwencje, a norma porządkuje zapis. Znajomość typowych symboli skraca czas analizy schematu i zmniejsza ryzyko pomyłki.
Najlepiej ćwiczyć na schematach: rozpoznawaj cewkę, styki NO/NC i wyróżniki czasowe. Rób fiszki z najczęstszymi funkcjami (opóźnione załączenie/wyłączenie, impuls). Dodatkowo porównuj schemat z kartą katalogową przekaźnika, by utrwalić oznaczenia.
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Pozostałe symbole odpowiadają innym elementom lub innym funkcjom czasowym."

Źródła:

  • IEC 60617 Database (Graphical symbols for diagrams) – wyszukiwarka symboli, https://www.iec.ch/dyn/www/f?p=103:1:0 (dostęp 2026-03-01)
  • Schneider Electric – materiały produktowe przekaźników czasowych (funkcje opóźnienia załączenia/wyłączenia), https://www.se.com/ww/en/work/products/industrial-automation-control/relays/timer-relays/ (dostęp 2026-03-01)
  • Siemens – przekaźniki czasowe / przekaźniki kontrolne (opisy funkcji czasowych i zastosowań), https://mall.industry.siemens.com/mall/en/WW/Catalog/Products/10014655 (dostęp 2026-03-01)

Materiały:

  • Baza symboli graficznych IEC 60617 (katalog symboli – wyszukiwarka)
  • Dokumentacja katalogowa producentów przekaźników czasowych (np. karty katalogowe z opisem funkcji TON/TOF)
  • Podręczniki do elektrotechniki/automatyki w zakresie schematów sterowania i aparatury łączeniowej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego