KWALIFIKACJA SPL1 + SPL4 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 48.
Ładunek niezabezpieczony nie porusza się jeżeli siła działająca na niego jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ładunek nie zacznie się przesuwać, gdy siła próbująca go poruszyć jest mniejsza od siły tarcia statycznego, która "przeciwstawia się" rozpoczęciu poślizgu.
Jeśli siła byłaby większa, tarcie zostałoby pokonane i ładunek zacząłby się przemieszczać po podłożu.

Pełne wyjaśnienie:

Warunek "ładunek niezabezpieczony nie porusza się" oznacza, że nie dochodzi do poślizgu względem podłoża (np. podłogi naczepy). W takiej sytuacji decydujące jest tarcie statyczne, które może przyjmować wartości od zera aż do pewnej wartości maksymalnej. Dopóki siła działająca równolegle do powierzchni styku (np. od przyspieszania/hamowania pojazdu lub od nachylenia) jest mniejsza od siły tarcia statycznego możliwej do wytworzenia na styku, ładunek pozostaje w spoczynku względem podłoża.

Dlatego odpowiedź "mniejsza niż tarcie wywołane przez ciężar ładunku" opisuje poprawną ideę: aby nie było ruchu, "siła poruszająca" musi być niższa od siły, która ją równoważy (tarcia). W praktyce tarcie zależy od nacisku wynikającego z ciężaru ładunku i właściwości powierzchni, więc cięższy ładunek (przy tych samych materiałach) zwykle daje większą możliwą siłę tarcia.

  • Odpowiedzi z treścią "trzy razy większa…", "dwa razy większa…", "cztery razy większa…" są błędne, bo jeśli siła działająca na ładunek jest większa niż siła tarcia, to tarcie nie zrównoważy oddziaływania i ładunek zacznie się przesuwać.
  • Mnożniki (2×, 3×, 4×) nie mają tu znaczenia – kluczowy jest znak nierówności: aby nie było ruchu, siła nie może przekroczyć możliwości tarcia statycznego.

Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach o "nie porusza się" szukaj warunku równowagi: siła "wymuszająca ruch" musi być mniejsza (lub co najwyżej równa) sile oporu. W transporcie przekłada się to na rozumienie, dlaczego przy większych przyspieszeniach/hamowaniach samo tarcie często nie wystarcza i potrzebne są dodatkowe zabezpieczenia ładunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tarcie statyczne to siła oporu na styku ładunku i podłoża, która działa, gdy ładunek jeszcze się nie ślizga. Dopasowuje się do działającej siły aż do wartości maksymalnej. Jeśli siła "ciągnąca" ładunek jest mniejsza, ładunek pozostaje w spoczynku.
Gdy siła działająca na ładunek przekroczy możliwości tarcia statycznego, tarcie nie jest w stanie jej zrównoważyć. Powstaje niezrównoważona siła w kierunku ruchu, więc ładunek zaczyna się ślizgać po podłożu, co w transporcie zwiększa ryzyko uszkodzeń i wypadku.
Najczęściej są to siły wynikające z przyspieszania, hamowania i pokonywania zakrętów (bezwładność w układzie pojazdu) oraz składowa ciężaru na pochyłościach. Wszystkie te oddziaływania próbują przesunąć ładunek po podłodze, jeśli tarcie i zabezpieczenia są niewystarczające.
Większy ciężar zwykle zwiększa nacisk na podłoże, a więc i możliwą siłę tarcia. Nie oznacza to jednak automatycznie bezpieczeństwa: przy dużych przyspieszeniach lub śliskiej powierzchni tarcie może nadal być zbyt małe. Dlatego stosuje się pasy, maty i właściwe rozmieszczenie ładunku.
Tarcie statyczne dotyczy sytuacji "jeszcze się nie ślizga" i warunku rozpoczęcia ruchu. Tarcie kinetyczne (poślizgowe) dotyczy sytuacji "już się ślizga". Jeśli w pytaniu jest "nie porusza się" lub "kiedy zacznie się przesuwać", zwykle chodzi o tarcie statyczne.
W praktyce granicznie tak: gdy siła działająca jest równa maksymalnej sile tarcia statycznego, układ jest na progu poślizgu. Najmniejsze zwiększenie obciążenia dynamicznego może wywołać ruch. W zadaniach testowych często upraszcza się to do porównania "mniejsza od tarcia".
Częsty błąd to wybór odpowiedzi z "większa niż tarcie", bo kojarzy się z "większą siłą trzymającą". Inny błąd to sugerowanie się mnożnikami (2×, 3×), mimo że kluczowa jest nierówność. Warto zawsze sprawdzić: co równoważy co i czy ma być ruch czy brak ruchu.
Tarcie można zwiększyć przez zastosowanie mat antypoślizgowych, poprawę czystości i suchości powierzchni (usunięcie pyłu, oleju, lodu), dobór odpowiednich przekładek oraz właściwe dociśnięcie ładunku. Należy jednak pamiętać, że tarcie nie zastępuje prawidłowego mocowania pasami.
Samo tarcie bywa niewystarczające przy gwałtownym hamowaniu, dużych prędkościach, ostrych zakrętach, śliskim podłożu lub przy ładunkach o wysokim środku ciężkości. Wtedy wymagane są dodatkowe metody: odciągi, opasanie pasami, blokady, belki rozporowe lub zabudowy.
Opanuj pojęcia: tarcie statyczne/kinetyczne, nacisk i równowaga sił. Trenuj rozpoznawanie, czy pytanie dotyczy "braku ruchu" czy "poślizgu". Ucz się na przykładach transportowych: hamowanie, ruszanie, zakręt. Skup się na porównaniu siły wymuszającej i oporu.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Tarcie" https://pl.wikipedia.org/wiki/Tarcie (dostęp: 2026-02-27)
  • Khan Academy – "Friction (static and kinetic)" https://www.khanacademy.org/science/physics/forces-newtons-laws/friction (dostęp: 2026-02-27)
  • HyperPhysics (Georgia State University) – "Friction" http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/frict.html (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw mechaniki (tarcie, równowaga sił)
  • Poradniki/opracowania branżowe o mocowaniu ładunków (część: tarcie i przyczepność)
  • Kursy wideo z fizyki: tarcie statyczne vs kinetyczne

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego