KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 29.
Które łożysko przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia trzy elementy łożyska tocznego wzdłużnego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko toczne wzdłużne (oporowe) jest przeznaczone głównie do przenoszenia obciążeń osiowych. Na rysunkach rozpoznaje się je po układzie bieżni/podkładek i elementów tocznych ustawionych tak, aby przenosić siłę wzdłuż osi wału, a nie promieniowo.

Pełne wyjaśnienie:

Łożyska dzieli się m.in. według sposobu pracy (toczne lub ślizgowe) oraz według kierunku przenoszenia obciążenia (wzdłużne/osiowe albo poprzeczne/promieniowe).

Odpowiedź "Toczne wzdłużne." oznacza łożysko, w którym tarcie ślizgowe zostało zastąpione toczeniem (występują elementy toczne, np. kulki lub wałeczki), a konstrukcja jest ukierunkowana na przenoszenie sił wzdłuż osi wału. W praktyce takie łożyska nazywa się często oporowymi. Na rysunkach technicznych typowo widać dwie "tarcze/podkładki" (bieżnie) oraz elementy toczne pomiędzy nimi, ułożone tak, aby przenosić nacisk osiowy.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "Toczne poprzeczne." dotyczy łożysk, które przenoszą przede wszystkim obciążenia promieniowe (prostopadłe do osi wału). Ich geometria bieżni jest inna: współpracuje z wałem i oprawą tak, by przenosić siłę "na bok", a nie "wzdłuż".
  • "Ślizgowe wzdłużne." odnosi się do łożysk ślizgowych oporowych, gdzie nie ma elementów tocznych, a współpraca odbywa się na powierzchniach ślizgowych (np. panewka/pierścień oporowy). Gdy na rysunku widać elementy toczne, to nie jest rozwiązanie ślizgowe.
  • "Ślizgowe poprzeczne." to łożysko ślizgowe promieniowe (np. panewka), przeznaczone do obciążeń promieniowych; konstrukcyjnie różni się od łożyska tocznego i nie pokazuje koszyka ani elementów tocznych.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozstrzygnij "toczne czy ślizgowe" (czy są elementy toczne), a dopiero potem "wzdłużne czy poprzeczne" (jaki kierunek siły jest konstrukcyjnie wspierany).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To łożysko z elementami tocznymi (np. kulkami/wałeczkami), które jest zaprojektowane głównie do przenoszenia obciążeń osiowych, czyli działających wzdłuż osi wału. Zwykle ma bieżnie w formie podkładek/pierścieni oporowych, między którymi pracują elementy toczne.
Różnica dotyczy kierunku siły, którą łożysko ma przenosić. Wzdłużne (osiowe/oporowe) przenosi siły wzdłuż osi wału, a poprzeczne (promieniowe) przenosi siły prostopadłe do osi. Konstrukcja bieżni i ułożenie elementów nośnych są dostosowane do tego kierunku.
Najczęściej widać elementy toczne (kulki, wałeczki, igiełki) oraz często koszyk utrzymujący ich rozstaw. W łożysku ślizgowym nie ma rolek/kulek – zamiast tego są gładkie powierzchnie współpracujące (np. panewka i czop).
W łożysku ślizgowym ruch odbywa się przez ślizganie powierzchni (zwykle oddzielonych warstwą smaru/oleju), a w łożysku tocznym przez toczenie elementów tocznych. To wpływa na tarcie, wymagania smarowania, dopuszczalne prędkości i sposób zużycia.
Stosuje się je wtedy, gdy w układzie występują istotne siły osiowe, np. w przekładniach, mechanizmach śrubowych, przy pracy ślimaków, niektórych sprzęgieł i napędów. Dobór zależy od wielkości sił, prędkości obrotowej i warunków smarowania.
Łożysko poprzeczne przenosi głównie obciążenia promieniowe, czyli takie, które działają "na bok" wału (prostopadle do jego osi). Przykładowo są to siły od pasa, koła zębatego, niewyważenia wirnika czy nacisku narzędzia w maszynie.
Typowe łożysko toczne wzdłużne jest projektowane przede wszystkim na siły osiowe, a przenoszenie sił promieniowych jest ograniczone lub niedopuszczalne. W praktyce, jeśli występują oba kierunki obciążeń, stosuje się inne rozwiązania (np. układ dwóch łożysk lub łożysko o odpowiedniej geometrii).
Najczęstszy błąd to mylenie "wzdłużne/poprzeczne" z położeniem na rysunku albo kierunkiem osi na kartce. Poprawna interpretacja dotyczy kierunku obciążenia względem osi wału. Warto zawsze zadać sobie pytanie: czy łożysko ma "trzymać" wał przed przesuwem osiowym, czy przed ugięciem promieniowym?
Smarowanie zmniejsza tarcie i zużycie oraz odprowadza ciepło. W łożyskach tocznych smar ogranicza tarcie w strefie kontaktu elementów tocznych z bieżnią, a w ślizgowych tworzy film smarny oddzielający powierzchnie. Złe smarowanie często prowadzi do przegrzewania i przyspieszonego uszkodzenia.
Ćwicz rozpoznawanie: (1) czy są elementy toczne, (2) jaki kierunek obciążenia jest przenoszony, (3) jakie są podstawowe elementy łożyska na przekroju. Pomaga przegląd rysunków katalogowych i prostych przekrojów łożysk oraz powtarzanie słownictwa: osiowe, promieniowe, oporowe, panewka.
info

Około 57% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Łożysko toczne wzdłużne (oporowe) jest przeznaczone głównie do przenoszenia obciążeń osiowych."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Łożysko toczne" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_toczne (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Łożysko oporowe" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_oporowe (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Łożysko ślizgowe" – https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_%C5%9Blizgowe (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (dział: łożyska)
  • Katalogi producentów łożysk (część: podział na promieniowe i oporowe)
  • Materiały szkolne z rysunku technicznego maszynowego (symbole i przekroje łożysk)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego