KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 26.
Na jaką kalibrację wskazuje oznaczenie Ex (TD) na pipecie?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie Ex (TD) informuje, że pipeta jest kalibrowana na wylew, czyli objętość dotyczy cieczy, którą pipeta ma oddać po opróżnieniu do kreski. Oznaczenie In (TC) dotyczy "na wlew", a zapis 20°C jest tylko warunkiem temperatury odniesienia, nie typem kalibracji.

Pełne wyjaśnienie:

Pipety miarowe mogą być wyskalowane na dwa podstawowe sposoby: na wylew oraz na wlew. Informacja o tym znajduje się w oznaczeniach na przyrządzie i ma bezpośredni wpływ na dokładność przygotowania roztworów i analiz ilościowych.

Odpowiedź "na wylew" jest poprawna, ponieważ symbol Ex (często równoważnie spotykany zapis TD, czyli To Deliver) oznacza, że pipeta po napełnieniu do kreski ma oddać określoną objętość. Konstrukcja i sposób użytkowania uwzględniają fakt, że po wylaniu na ściankach może pozostać cienki film cieczy – a mimo to objętość dostarczona ma odpowiadać wartości nominalnej, o ile pipetę opróżnia się zgodnie z zasadami (np. odpowiedni czas wypływu, właściwe ustawienie menisku).

Odpowiedź "na wlew" jest błędna w tym pytaniu, bo odpowiada oznaczeniu In (lub TC, To Contain). W takim przypadku objętość dotyczy cieczy zawartej w przyrządzie po napełnieniu do kreski, a po wylaniu część cieczy pozostaje na ściankach i nie jest wliczana jako objętość oddana.

Odpowiedź "na temperaturę odniesienia 20°C" także jest niepoprawna: temperatura (często 20°C) bywa podawana na szkle miarowym jako warunek kalibracji, czyli informacja, przy jakiej temperaturze określono objętość. Nie rozstrzyga ona jednak, czy przyrząd jest Ex/TD czy In/TC.

Odpowiedź "na czas wypływu cieczy" jest myląca, ponieważ czas wypływu może być zaleceniem użytkowym (np. odczekanie kilku sekund), ale nie jest nazwą rodzaju kalibracji objętościowej. W praktyce egzaminacyjnej kluczowe jest rozpoznanie oznaczeń Ex/TD i In/TC oraz świadome stosowanie właściwego typu pipety.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Ex (TD, To Deliver) oznacza, że pipeta jest kalibrowana na wylew: po napełnieniu do kreski ma oddać wskazaną objętość. Uwzględnia się przy tym, że na ściankach może pozostać film cieczy, o ile pipeta jest opróżniana zgodnie z zasadami.
In (TC, To Contain) oznacza kalibrację na wlew, czyli objętość cieczy zawartą w naczyniu/pipetcie po napełnieniu do kreski. Po wylaniu część cieczy zostaje na ściankach, więc oddana objętość będzie mniejsza od nominalnej.
Bo Ex dotyczy objętości oddanej, a In objętości zawartej. Jeśli potraktujesz pipetę In jak Ex (lub odwrotnie), wprowadzisz systematyczny błąd objętości. W analizie ilościowej przekłada się to na błędne stężenia roztworów i wyniki oznaczeń.
Nie. Zapis 20°C to najczęściej temperatura odniesienia, czyli warunek, w jakim wyznaczono objętość przyrządu. Rodzaj kalibracji opisują oznaczenia typu Ex/TD albo In/TC. Temperatura nie mówi, czy jest to "na wylew" czy "na wlew".
W praktyce wiele pipet miarowych jest standardowo "na wylew", ale na egzaminie i w pracy należy opierać się na oznaczeniach producenta (np. TD) oraz dokumentacji. Jeśli brakuje kluczowych oznaczeń lub są nieczytelne, przyrząd może wymagać weryfikacji lub wycofania z użytkowania.
Kalibrację na wlew spotyka się tam, gdzie istotna jest objętość zawarta w naczyniu po napełnieniu do kreski. Wtedy zakłada się, że nie trzeba "oddawać" całej cieczy do zera jak w Ex, a pozostający film na ściankach jest naturalnym elementem użytkowania.
Najczęstsze błędy to: mylenie Ex/TD z In/TC, ignorowanie oznaczenia temperatury odniesienia oraz założenie, że każda pipeta działa identycznie. Często też studenci łączą kalibrację z hasłami "zimno/gorąco", choć temperatura jest parametrem, a nie typem kalibracji.
Należy napełnić do kreski i opróżnić w sposób przewidziany dla danego typu pipety (utrzymać właściwą pozycję, pozwolić na swobodny wypływ i zachować zalecany czas). Kluczowe jest, że Ex dotyczy objętości oddanej, więc sposób opróżniania wpływa na dokładność.
Bo część cieczy zawsze pozostaje na ściankach szkła jako cienka warstwa. W kalibracji na wylew (Ex/TD) przyjęto, że mimo tego pipeta ma oddać nominalną objętość przy prawidłowym opróżnianiu. W In/TC film oznacza, że oddana objętość będzie mniejsza.
Opanuj mapowanie skrótów: Ex = TD = na wylew oraz In = TC = na wlew. Ćwicz czytanie oznaczeń na sprzęcie miarowym i rozdzielaj w głowie: rodzaj kalibracji (Ex/In) vs warunek (np. 20°C). To minimalizuje pomyłki.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Oznaczenie Ex (TD) informuje, że pipeta jest kalibrowana na wylew, czyli objętość dotyczy cieczy, którą pipeta ma oddać po opróżnieniu do kreski."

Źródła:

  • ISO 648:2008, Laboratory glassware — Single-volume pipettes (oznaczenia i wymagania dla pipet jednoobjętościowych)
  • PN-ISO 648, Szkło laboratoryjne — Pipety jednoobjętościowe (krajowe wydanie normy zgodnej z ISO 648; oznaczenia Ex/In, TD/TC)
  • ISO 4787:2010, Laboratory glassware — Volumetric instruments — Methods for testing of capacity and for use (metody sprawdzania pojemności i zasady użytkowania)

Materiały:

  • ISO 648:2008 – wymagania i oznaczenia dla pipet jednoobjętościowych
  • ISO 4787:2010 – metody sprawdzania pojemności i zasady użytkowania przyrządów miarowych
  • Instrukcje producentów szkła miarowego (sekcje o oznaczeniach Ex/TD i In/TC oraz o temperaturze odniesienia)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego