KWALIFIKACJA ROL4 + ROL10 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 19.
Na ilustracji przedstawiono charakterystyczne objawy choroby ziemniaków. Jaka to choroba?
Ilustracja przedstawia rysunek rośliny, a dokładniej fragment łodygi i liści ziemniaka.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zaraza ziemniaka daje typowe, szybko postępujące objawy nekrozy i brunatnienia tkanek oraz plamy na częściach nadziemnych i/lub bulwach (zależnie od miejsca porażenia). Pozostałe opcje zwykle mają inny obraz: parch to głównie skórka bulw, rak tworzy narośla, a rizoktonioza kojarzy się m.in. ze sklerocjami i deformacjami.

Pełne wyjaśnienie:

Rozpoznawanie chorób ziemniaka na podstawie fotografii polega na wychwyceniu cech charakterystycznych i powiązaniu ich z częścią rośliny, na której występują (liście/łodygi/bulwy). W przypadku odpowiedzi "Zaraza ziemniaka" kluczowe jest to, że choroba ta zwykle powoduje gwałtownie narastające uszkodzenia tkanek: rozległe plamy i nekrozy, brunatnienie oraz zamieranie fragmentów rośliny. W praktyce polowej objawy mogą pojawiać się na naci, a także na bulwach (wtedy widoczne są zmiany o charakterze zgniliznowym pod skórką).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe w tym rozpoznaniu (przy założeniu, że ilustracja pokazuje typowy obraz zarazy)?

  • "Parch zwykły" jest najczęściej kojarzony ze zmianami na powierzchni bulw (skórce): korkowacenie, strupy, zagłębienia lub wyniesione, szorstkie ogniska. Zwykle nie daje tak dynamicznych, nekrotycznych zmian na częściach nadziemnych jak zaraza.
  • "Rak ziemniaka" charakteryzuje się przede wszystkim naroślami/kalafiorowatymi deformacjami, a nie typowymi plamami nekrotycznymi. To inny typ obrazu chorobowego niż szybko szerzące się brunatne plamy.
  • "Rizoktonioza" bywa rozpoznawana po sklerocjach na bulwach (ciemne, przylegające "grudki" przypominające ziemię) oraz problemach wschodów i uszkodzeniach pędów. Ten zestaw cech jest odmienny od charakterystycznych objawów zarazy.

Wskazówka egzaminacyjna: zanim wybierzesz odpowiedź, ustal, czy fotografia dotyczy naci czy bulw, a potem szukaj "znaków rozpoznawczych": strupy na skórce (parch), narośla (rak), sklerocja i problemy wschodów (rizoktonioza) lub rozległe nekrozy/brunatnienie i szybki postęp (zaraza). Taka kolejność ogranicza zgadywanie i mylenie chorób o zbliżonym pierwszym wrażeniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zaraza ziemniaka to choroba powodująca szybkie zamieranie części nadziemnych i porażenie bulw, co przekłada się na duże straty plonu i jakości. Groźna jest też dlatego, że w sprzyjających warunkach potrafi bardzo szybko rozprzestrzeniać się na plantacji.
Najczęściej obserwuje się szybko powiększające się plamy i nekrozy, brunatnienie tkanek oraz postępujące zamieranie fragmentów liścia i łodyg. Kluczowe jest tempo rozwoju objawów oraz ich "wodnisty" lub nekrotyczny charakter w porównaniu do wielu innych chorób.
Parch zwykły dotyczy głównie skórki bulw i daje strupy/korkowacenie (zmiany powierzchniowe). Zaraza częściej wiąże się ze zmianami o charakterze zgniliznowym i brunatnieniem tkanek pod skórką. W praktyce pomaga też ocena objawów na naci i warunków pogodowych.
Rak ziemniaka kojarzy się przede wszystkim z deformacjami i naroślami (kalafiorowatymi tworami), a nie z typowymi plamami nekrotycznymi. Różni się więc "typem" objawu: narośl i przerost tkanek kontra brunatnienie i zamieranie tkanek.
Dla rizoktoniozy charakterystyczne są ciemne sklerocja na powierzchni bulwy (wyglądające jak przyklejona ziemia) oraz problemy z wschodami i uszkodzenia pędów. To inne cechy niż te, których zwykle szuka się przy rozpoznawaniu zarazy ziemniaka.
Najszybszy rozwój obserwuje się w warunkach sprzyjających infekcji, szczególnie gdy utrzymuje się wysoka wilgotność (np. długie zwilżenie liści) i umiarkowane temperatury. Wtedy objawy mogą przyrastać gwałtownie, a choroba szybko przechodzi na kolejne rośliny.
Częste jest kierowanie się pojedynczą cechą (np. "plamy = zaraza") bez sprawdzenia, czy zdjęcie dotyczy liści czy bulw. Innym błędem jest wybór choroby "najbardziej znanej" zamiast porównania cech szczególnych, takich jak strupy, narośla czy sklerocja.
Najlepiej pracować na atlasach objawów i uczyć się porównawczo: ta sama część rośliny, kilka chorób i różnice "znaków rozpoznawczych". Pomaga też układ: najpierw ustal organ (liść/bulwa), potem typ zmiany (strup/narośl/nekroza), a na końcu tempo rozwoju.
Na egzaminie często tak, ale warto pamiętać, że zdjęcia mogą mieć różną jakość. Dlatego dobrze jest znać 2–3 cechy charakterystyczne oraz umieć wykluczyć choroby o innym typie objawów (np. strupy parcha czy narośla raka). To zmniejsza ryzyko zgadywania.
Profilaktyka obejmuje m.in. stosowanie zdrowych sadzeniaków, prawidłowy płodozmian, niszczenie źródeł infekcji (np. samosiewów), właściwe przewietrzanie łanu i monitoring plantacji. W praktyce decyzje o ochronie powinny wynikać z obserwacji i oceny warunków sprzyjających infekcji.
info

Statystycznie 34% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Zaraza ziemniaka daje typowe, szybko postępujące objawy nekrozy i brunatnienia tkanek oraz plamy na częściach nadziemnych i/lub bulwach (zależnie od miejsca porażenia)."

Źródła:

  • EPPO Global Database – Phytophthora infestans (PHYTIN): https://gd.eppo.int/taxon/PHYTIN (dostęp: 2026-03-01)
  • CABI Digital Library – przegląd/opracowania dot. late blight (Phytophthora infestans) i objawów na ziemniaku: https://www.cabi.org/isc/datasheet/40970 (dostęp: 2026-03-01)
  • GOV.UK – Potato late blight (Phytophthora infestans) – opis i rozpoznawanie objawów: https://www.gov.uk/guidance/potato-late-blight (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Atlas chorób i szkodników ziemniaka (materiały dydaktyczne/atlas zdjęć objawów)
  • Poradniki integrowanej ochrony roślin dla ziemniaka (część diagnostyczna)
  • Karty opisowe organizmów szkodliwych w bazach fitosanitarnych (np. EPPO)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego