KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 26.
Na ilustracji przedstawiono tabliczkę zaciskową typowego silnika trójfazowego z uzwojeniami stojana połączonymi w gwiazdę. Które pary zacisków po zdjęciu metalowych zwieraczy należy ze sobą zewrzeć, aby uzwojenia silnika zostały skojarzone w trójkąt?
Ilustracja przedstawia tabliczkę zaciskową typowego silnika trójfazowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Połączenie w trójkąt uzyskuje się przez zmostkowanie końca jednego uzwojenia z początkiem następnego, tak aby powstała zamknięta pętla trzech faz. Przy numeracji z zadania odpowiada temu zwarcie par: 1-4, 2-5, 3-6 po zdjęciu zwieraczy od połączenia w gwiazdę.

Pełne wyjaśnienie:

Na tabliczce zaciskowej silnika trójfazowego z sześcioma wyprowadzeniami uzwojeń stojana można zrealizować dwa podstawowe skojarzenia: gwiazdę (Y) i trójkąt (Δ). W gwieździe trzy uzwojenia mają wspólny punkt (tzw. punkt gwiazdowy), natomiast w trójkącie uzwojenia łączą się "w pierścień", tworząc zamknięty obwód z trzech gałęzi.

Aby po zdjęciu metalowych zwieraczy przejść na skojarzenie trójkąt, trzeba połączyć tak końcówki uzwojeń, aby koniec jednego uzwojenia był połączony z początkiem kolejnego. W praktyce daje to trzy mostki tworzące ciągłość: uzwojenie 1 → uzwojenie 2 → uzwojenie 3 → z powrotem do uzwojenia 1. Dla numeracji zacisków zastosowanej w zadaniu odpowiada temu zwarcie par: 1-4, 2-5, 3-6.

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe, ponieważ łączą zaciski w układzie, który nie tworzy poprawnego "zamknięcia" trzech faz w Δ albo miesza końce w sposób powodujący niewłaściwe skojarzenie (np. łączenie niewłaściwych wyprowadzeń między sobą). Skutkiem takiego błędu w rzeczywistej instalacji mogą być: brak prawidłowego momentu, nierównomierne prądy fazowe, zadziałanie zabezpieczeń, a w skrajnym przypadku uszkodzenie uzwojeń.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze myśl funkcjonalnie. Dla Δ zadaj sobie pytanie, czy trzy mostki tworzą "łańcuch" łączący uzwojenia jedno za drugim. Jeśli mostki wyglądają na losowe "przekątne" bez logiki następstwa, to zwykle nie jest trójkąt. W praktyce warto też pamiętać, że w nowoczesnych oznaczeniach często spotyka się pary U1/U2, V1/V2, W1/W2, a reguła Δ polega na łączeniu końca z początkiem kolejnej fazy zgodnie z przyjętą konwencją producenta.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Połączenie w gwiazdę (Y) oznacza, że trzy uzwojenia mają jeden wspólny punkt połączony razem (punkt gwiazdowy), a pozostałe końce są zasilane trzema fazami. Zwykle skutkuje to mniejszym prądem rozruchowym i niższym momentem niż przy trójkącie.
Połączenie w trójkąt (Δ) polega na połączeniu uzwojeń w zamkniętą pętlę: koniec jednego uzwojenia łączy się z początkiem następnego. Zasilanie podaje się w trzech węzłach tej pętli. W praktyce daje to większy prąd i większy moment niż w gwieździe (dla tego samego napięcia sieci).
Najczęściej są to 3 zaciski "górne" i 3 "dolne" (razem 6). Każdy komplet odpowiada początkom i końcom trzech uzwojeń stojana. Na tabliczce mogą być oznaczenia numeryczne (1–6) albo literowe (np. U1, V1, W1, U2, V2, W2) zależnie od producenta.
Zwieracze (mostki) tworzą konkretne skojarzenie uzwojeń. Jeśli pozostaną na miejscu i dołożysz kolejne połączenia, łatwo o zwarcia między zaciskami lub błędne skojarzenie, które spowoduje duże prądy i zadziałanie zabezpieczeń. Zawsze zaczyna się od usunięcia starych mostków i wykonania nowych.
Najczęstsze skutki to: brak prawidłowego rozruchu, buczenie silnika, nierównomierne prądy w fazach, szybkie zadziałanie wyłącznika silnikowego lub bezpieczników. W skrajnym przypadku może dojść do przegrzania i uszkodzenia uzwojeń stojana, zwłaszcza gdy silnik pracuje pod obciążeniem.
W praktyce serwisowej bardzo często spotyka się oznaczenia literowo-cyfrowe, np. U1, V1, W1 oraz U2, V2, W2. Ułatwiają one jednoznaczne kojarzenie początków i końców uzwojeń. Numeracja 1–6 też występuje, ale może różnić się układem między producentami, dlatego zwykle trzeba ją odnieść do schematu/tabliczki.
W trójkącie mostki łączą uzwojenia "w łańcuch" i nie ma jednego wspólnego punktu połączeń trzech uzwojeń. W gwieździe istnieje jeden węzeł wspólny (trzy końce zwarte razem). Jeśli widzisz trzy zaciski spięte do jednej "szyny" – to typowy sygnał gwiazdy, a nie trójkąta.
Nie zawsze. Możliwość przełączania zależy od tego, czy silnik ma wyprowadzone wszystkie końce uzwojeń (6 zacisków) oraz jakie napięcia znamionowe ma podane na tabliczce znamionowej (np. układ dla dwóch napięć). Jeśli producent nie przewiduje pracy w danym skojarzeniu przy danym napięciu, przełączanie może być niebezpieczne.
Rozruch gwiazda–trójkąt stosuje się, gdy chce się ograniczyć prąd rozruchowy i spadki napięcia w sieci, a silnik oraz obciążenie na to pozwalają. Silnik startuje w gwieździe (mniejszy prąd), a po rozpędzeniu przełącza się w trójkąt do pracy znamionowej. Wymaga to odpowiedniego układu sterowania i zabezpieczeń.
Typowe błędy to mechaniczne "przekładanie mostków" bez analizy, mylenie konwencji numeracji zacisków oraz nieuwzględnienie, że najpierw trzeba usunąć stare zwieracze. Częsty jest też błąd intuicyjny: szukanie jednego wspólnego punktu (jak w gwieździe), choć w trójkącie go nie ma.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że połączenie w trójkąt uzyskuje się przez zmostkowanie końca jednego uzwojenia z początkiem następnego, tak aby powstała zamknięta pętla trzech faz.

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Po%C5%82%C4%85czenie_gwiazda-tr%C3%B3jk%C4%85t (dostęp: 2026-02-27)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_asynchroniczny (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do przedmiotu "maszyny elektryczne" (rozdziały: silnik asynchroniczny, tabliczka zaciskowa, połączenia uzwojeń)
  • Instrukcje producentów silników dotyczące mostkowania zacisków (karty katalogowe i DTR konkretnych silników)
  • Materiały dydaktyczne o rozruchu gwiazda–trójkąt i kojarzeniu uzwojeń w praktyce serwisowej

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego