KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 10.
Na której ilustracji przedstawiono nóż tokarski?
Ilustracja przedstawia cztery różne narzędzia, które mogą być używane w kontekście obróbki mechanicznej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Nóż tokarski to narzędzie skrawające przeznaczone do toczenia na tokarce; rozpoznaje się je po trzonku/oprawce oraz charakterystycznej części skrawającej (często z płytką). Spośród pokazanych rysunków taki kształt i przeznaczenie odpowiada ilustracji 4, pozostałe przedstawiają inne narzędzia.

Pełne wyjaśnienie:

Nóż tokarski jest narzędziem skrawającym używanym w procesie toczenia, czyli obróbki, w której obraca się przedmiot, a narzędzie wykonuje ruch posuwowy. Kluczowe jest rozpoznanie cech typowych dla noży tokarskich:

  • Trzonek/oprawka przystosowana do mocowania w imaku tokarki.
  • Część skrawająca o geometrii umożliwiającej zbieranie wióra (ostrze lub płytka skrawająca, często wymienna).
  • Układ roboczy wskazujący na pracę narzędzia w osi toczenia (kierunek skrawania i podparcie wynikające z mocowania w imaku).

Dlatego poprawna jest odpowiedź: na ilustracji 4, bo przedstawia narzędzie o cechach typowych dla noża tokarskiego i jego sposobu mocowania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Ilustracja 1 – przedstawia narzędzie nieodpowiadające charakterystycznej budowie noża tokarskiego (inny typ części roboczej lub inne przeznaczenie).
  • Ilustracja 2 – pokazuje narzędzie, które może kojarzyć się z obróbką, ale nie ma typowego trzonka i geometrii pracy właściwej dla toczenia na tokarce.
  • Ilustracja 3 – przedstawia narzędzie o innym zastosowaniu niż toczenie (inna konstrukcja/mocowanie), więc nie jest nożem tokarskim.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy zadanie jest obrazkowe, szukaj najpierw elementów związanych z mocowaniem w maszynie (np. w imaku tokarki), a dopiero potem oceniaj kształt ostrza. To ogranicza pomyłki wynikające z podobieństwa samych końcówek roboczych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Nóż tokarski to narzędzie skrawające używane na tokarce do toczenia, czyli zdejmowania warstwy materiału z obracającego się przedmiotu. Ma trzonek do mocowania w imaku oraz część skrawającą (ostrze lub płytkę), której geometria umożliwia tworzenie wióra.
Najpierw szukaj trzonka/oprawki typowej do mocowania w imaku tokarki, a potem cech części roboczej: ostrza lub płytki skrawającej i kształtu sprzyjającego toczeniu. Nie kieruj się wyłącznie tym, że narzędzie "ma ostrze", bo wiele narzędzi je posiada.
Najważniejsze są: trzonek (część mocowana), część skrawająca oraz geometria ostrza/płytki (np. powierzchnia natarcia i przyłożenia). W nożach z płytkami istotna jest też oprawka i sposób zamocowania płytki, bo wpływa to na sztywność i bezpieczeństwo pracy.
W toczeniu obraca się przedmiot, a nóż wykonuje posuw, dlatego nóż ma trzonek do imaka i jedną aktywną krawędź skrawającą. Wiertło i frez są zwykle narzędziami obrotowymi (same się obracają), mają inną geometrię oraz inny sposób mocowania w uchwycie/oprawce.
Częsta pomyłka to wybór narzędzia "podobnego z końcówki", bez sprawdzenia trzonka i sposobu mocowania. Druga to mylenie narzędzi do innych operacji z narzędziem tokarskim. Pomaga zasada: nóż tokarski musi pasować do imaka tokarki i pracować posuwowo.
Nie. Spotyka się noże z płytkami wymiennymi oraz noże z ostrzem wykonanym z jednego materiału (np. stal szybkotnąca), ostrzone na szlifierce. Na ilustracjach egzaminacyjnych oba typy mogą się pojawić, dlatego rozpoznawaj narzędzie po funkcji i mocowaniu, a nie tylko po płytce.
W praktyce wyróżnia się m.in. noże do toczenia zewnętrznego, do toczenia wewnętrznego (wytaczaki), do planowania, przecinaki oraz noże do gwintowania. Na egzaminie zwykle wystarczy rozpoznać, że to narzędzie tokarskie, a nie szczegółowy typ.
W utrzymaniu ruchu i montażu urządzeń elektrycznych często wykonuje się proste prace warsztatowe (dorabianie tulei, osi, dystansów). Umiejętność rozpoznania narzędzi i dobrania właściwego do toczenia pomaga uniknąć uszkodzeń elementu i skraca czas naprawy.
Rozpoznawanie narzędzi opiera się na detalach: kształcie trzonka, sposobie mocowania i geometrii ostrza. Jeśli ilustracja jest mało czytelna, łatwo pomylić narzędzia o podobnym zarysie. Warto wtedy szukać najbardziej charakterystycznych elementów konstrukcji, a nie ogólnego kształtu.
Najlepiej korzystać z atlasów narzędzi i zdjęć z podpisami oraz łączyć nazwę z zastosowaniem (toczenie, wiercenie, frezowanie). Dobrą metodą jest robienie fiszek: z jednej strony obraz, z drugiej nazwa i cecha wyróżniająca (mocowanie, ruch roboczy, liczba krawędzi).
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że nóż tokarski to narzędzie skrawające przeznaczone do toczenia na tokarce; rozpoznaje się je po trzonku/oprawce oraz charakterystycznej części skrawającej (często z płytką).

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Toczenie - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/N%C3%B3%C5%BC_tokarski - dostęp 2026-02-18
  • https://www.sandvik.coromant.com/pl-pl/tools/turning - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podstawy obróbki skrawaniem – rozdział o toczeniu i narzędziach tokarskich
  • Atlas/album narzędzi skrawających (identyfikacja narzędzi na zdjęciach/rysunkach)
  • Instrukcje stanowiskowe lub materiały dydaktyczne z pracowni mechanicznej (tokarka i osprzęt)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego