KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 34.
Na którym fragmencie układu elektronicznego widoczne są uszkodzone elementy?
Ilustracja przedstawia cztery różne fragmenty układów elektronicznych, oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uszkodzone elementy rozpoznaje się tu po cechach wizualnych kondensatorów elektrolitycznych.
Wyraźnie wypukłe (wybrzuszone) wieczka z nacięciami bezpieczeństwa oznaczają wzrost ciśnienia wewnątrz kondensatora i jego degradację, co kwalifikuje element do wymiany.

Pełne wyjaśnienie:

W diagnostyce urządzeń elektronicznych bardzo ważna jest ocena wzrokowa elementów na płytce. Jednym z najczęstszych uszkodzeń spotykanych w praktyce serwisowej są awarie kondensatorów elektrolitycznych, szczególnie w sekcjach zasilania.

Odpowiedź "A." jest poprawna, ponieważ na tym fragmencie widać kondensatory elektrolityczne z wyraźnie wybrzuszonym (wypukłym) wieczkiem. Taki objaw zwykle wynika z przegrzania, starzenia lub przeciążenia (np. przepięć), które powodują wzrost ciśnienia wewnątrz obudowy. Nacięcia bezpieczeństwa na górze kondensatora mają umożliwić kontrolowane odpuszczenie ciśnienia, jednak samo wybrzuszenie jest już praktycznym sygnałem, że element jest niesprawny lub w zaawansowanej degradacji i powinien zostać wymieniony.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "B." przedstawia moduł, na którym elementy (układ scalony, rezonator) nie wykazują typowych, jednoznacznych śladów uszkodzeń mechanicznych ani termicznych. Brak wybrzuszeń, pęknięć czy wycieków.
  • "C." pokazuje fragment z portem i elementami SMD; sama widoczność lutów nie przesądza o uszkodzeniu elementów. Bez charakterystycznych śladów (odspojenia, zwęglenia, pęknięć obudów) nie ma podstaw, by uznać elementy za "uszkodzone" tylko na podstawie wyglądu.
  • "D." zawiera kondensatory o płaskich wieczkach, co typowo wskazuje na brak omawianego uszkodzenia (choć oczywiście kondensator może być elektrycznie niesprawny bez objawów wizualnych, to pytanie dotyczy uszkodzeń widocznych).

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy "widocznych uszkodzeń", szukaj cech jednoznacznych: wybrzuszeń, pęknięć, wycieków elektrolitu (białe/brązowe naloty), śladów przegrzania lub zwęglenia. Drobne wybrzuszenie też ma znaczenie – często jest wczesnym sygnałem awarii.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wybrzuszone (wypukłe) wieczko zwykle oznacza wzrost ciśnienia wewnątrz kondensatora na skutek starzenia, przegrzania lub przeciążenia. To typowy, wizualny objaw degradacji i w praktyce serwisowej najczęściej kwalifikuje kondensator do wymiany, nawet jeśli urządzenie jeszcze działa.
Najczęstsze objawy to: wybrzuszenie górnego wieczka, pęknięcia obudowy, wycieki elektrolitu (białe lub brązowe ślady), naloty/rdza na wyprowadzeniach oraz ślady przegrzania. W pytaniach "wizualnych" zwykle kluczowe jest właśnie wybrzuszenie i wycieki.
Bo zawierają elektrolit (ciecz lub żel), który z czasem i pod wpływem temperatury może tracić właściwości. Wysoka temperatura, tętnienia prądu i przepięcia przyspieszają starzenie. Skutkiem jest wzrost ESR, spadek pojemności i czasem objawy mechaniczne, np. wybrzuszenie.
Najczęściej pojawia się niestabilność zasilania: restarty, zawieszanie, tętnienia napięcia, zakłócenia pracy układów, problemy z uruchomieniem, a czasem całkowite unieruchomienie. W zasilaczach i na płytach głównych jest to typowa przyczyna "losowych" awarii.
Nie zawsze. Płaskie wieczko oznacza jedynie brak widocznych objawów typu wybrzuszenie/wyciek. Kondensator może być elektrycznie zużyty (np. wysoki ESR) bez zmian mechanicznych. Dlatego w serwisie łączy się oględziny z pomiarami (pojemność/ESR) lub analizą objawów układu.
Wyciek elektrolitu często tworzy nieregularne naloty (białe lub brązowe), bywa lepki i koncentruje się przy podstawie kondensatora lub przy nacięciach. Topnik zwykle wygląda jak przezroczysty/żółtawy film w pobliżu pól lutowniczych. Wątpliwości rozstrzyga czyszczenie izopropanolem i ponowna ocena.
Wymianę wykonuje się, gdy są widoczne objawy uszkodzenia (wybrzuszenie, wyciek), gdy pomiary wskazują złą pojemność/ESR, albo gdy urządzenie ma typowe objawy niestabilnego zasilania. Przy naprawach często wymienia się kondensatory w całej sekcji, aby ograniczyć ryzyko kolejnych awarii.
Należy zachować pojemność (µF), dobrać napięcie równe lub wyższe oraz zwrócić uwagę na temperaturę pracy (np. 105°C zamiast 85°C) i parametry takie jak ESR (szczególnie w przetwornicach). Ważne są też wymiary i rozstaw wyprowadzeń, aby pasował mechanicznie.
Bo jest to sygnał, że proces degradacji już zaszedł. Na zdjęciach egzaminacyjnych często pokazuje się właśnie subtelne, ale charakterystyczne objawy (lekko wypukłe wieczko). Zignorowanie małej deformacji wynika z oczekiwania "dużej awarii", a w praktyce serwisowej drobny objaw bywa początkiem poważniejszych problemów.
Warto ćwiczyć rozpoznawanie typowych śladów: wybrzuszone kondensatory, przebarwienia od temperatury, pęknięte obudowy, wycieki, uszkodzone luty i spalone rezystory. Dobrą metodą jest porównywanie zdjęć "sprawny vs uszkodzony" oraz łączenie objawów wizualnych z funkcją elementu w układzie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 59% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Wikipedia: "Electrolytic capacitor" – sekcje opisujące awarie i objawy wizualne (np. wybrzuszenie/wyciek), https://en.wikipedia.org/wiki/Electrolytic_capacitor - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia: "Capacitor plague" – opis zjawiska i typowych objawów (m.in. wybrzuszenia kondensatorów na płytach), https://en.wikipedia.org/wiki/Capacitor_plague - dostęp 2026-03-02
  • Digi-Key TechForum/TechZone (artykuły o doborze i awariach kondensatorów, w tym oznaki uszkodzeń), https://www.digikey.com/en/articles - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki z diagnostyki i serwisu urządzeń elektronicznych (działy o kondensatorach i zasilaczach)
  • Karty katalogowe kondensatorów elektrolitycznych (opis budowy i mechanizmów zabezpieczeń)
  • Artykuły techniczne o typowych uszkodzeniach PCB (bulging capacitors, wycieki, przegrzania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego