KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 40.
Na którym rysunku przedstawiono pomiar równoległości przesuwu sań narzędziowych do osi wrzeciona w płaszczyznach pionowej i poziomej?
Ilustracja przedstawia cztery schematyczne rysunki tokarki, które są częścią pytania egzaminacyjnego związanego z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pomiar równoległości przesuwu sań do osi wrzeciona w dwóch płaszczyznach wymaga takiego ustawienia czujnika i bazy, aby odczyt był wykonywany zarówno dla kierunku pionowego, jak i poziomego.
Poprawny jest wybór "Na rysunku 1.", bo przedstawia kontrolę równoległości przesuwu w obu wymaganych płaszczyznach.

Pełne wyjaśnienie:

Pomiar równoległości przesuwu sań narzędziowych do osi wrzeciona jest kontrolą geometrii obrabiarki. W praktyce sprawdza się, czy podczas przesuwu sań wskazania czujnika nie zmieniają się (lub zmieniają się w dopuszczalnym zakresie), gdy punktem odniesienia jest element związany z osią wrzeciona. W tym zadaniu kluczowe jest, że kontrola ma dotyczyć dwóch płaszczyzn: pionowej i poziomej.

Odpowiedź "Na rysunku 1." jest właściwa, ponieważ ten rysunek przedstawia ustawienie umożliwiające ocenę równoległości przesuwu sań względem osi wrzeciona w obu płaszczyznach: czujnik oraz sposób jego prowadzenia/pozycjonowania odpowiadają pomiarowi pionowemu i poziomemu (a nie tylko jednemu kierunkowi).

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo odnoszą się do innych ustawień pomiarowych lub pokazują kontrolę tylko w jednej płaszczyźnie, ewentualnie prezentują inny rodzaj kontroli geometrycznej (np. bicie, współosiowość, prostopadłość) zamiast równoległości przesuwu sań do osi wrzeciona. Typową pułapką jest uznanie, że każdy pomiar czujnikiem "wzdłuż przesuwu" spełnia warunek z pytania, mimo że brakuje weryfikacji w drugim kierunku (pion/poziom).

Wskazówka egzaminacyjna: w treści szukaj słów warunkujących kompletność zadania (tu: "w płaszczyznach pionowej i poziomej"). Na rysunkach wypatruj więc nie tylko czujnika, ale też tego, z której strony i w jakim kierunku jest przykładany oraz czy schemat obejmuje oba kierunki pomiaru.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zgodność kierunku ruchu sań narzędziowych z kierunkiem osi wrzeciona tokarki. Jeśli przesuw nie jest równoległy, narzędzie "ucieka" w bok lub w górę/dół względem osi, co może powodować błędy kształtu (np. stożkowatość) i problemy z dokładnością obróbki.
Najczęściej używa się czujnika zegarowego (lub czujnika dźwigniowego) zamocowanego w odpowiednim uchwycie. Kluczowe jest stabilne zamocowanie czujnika i poprawny dobór powierzchni bazowej, aby wskazania odzwierciedlały odchyłkę geometrii, a nie ugięcia czy luzy.
Ponieważ równoległość przesuwu może być zaburzona niezależnie w dwóch prostopadłych kierunkach. Sprawdzenie tylko jednego kierunku (np. pionu) nie wykryje błędu w drugim (np. w poziomie). Egzamin sprawdza więc kompletność kontroli geometrii, nie pojedynczy odczyt.
Patrz na kierunek pracy końcówki pomiarowej czujnika oraz na to, do czego jest odniesiona baza. Dla pionu istotny jest odczyt "góra–dół", a dla poziomu "lewo–prawo" względem osi wrzeciona. Rysunek poprawny powinien jednoznacznie pokazywać oba ustawienia albo ich odpowiedniki.
Tak. Luzy, nierównomierny docisk, zabrudzenia prowadnic lub nieprawidłowe zablokowanie osi mogą powodować zmiany wskazań czujnika niezwiązane z geometrią. Dlatego przed pomiarem dba się o czystość, właściwe dosunięcie elementów i powtarzalny kierunek przejazdu.
Najczęściej po montażu, remoncie, przestawieniu obrabiarki, po kolizji narzędzia z detalem albo gdy pojawiają się problemy z dokładnością (np. stożkowatość wałków). To także element okresowej kontroli stanu obrabiarki w utrzymaniu ruchu.
Często wybiera się rysunek, na którym "widać czujnik", ale nie spełnia on warunku z treści (brak pomiaru w obu płaszczyznach). Drugi błąd to mylenie pomiaru równoległości z kontrolą bicia lub współosiowości, bo przyrządy bywają podobne, lecz cel pomiaru jest inny.
Może pojawić się stożkowatość, nierówny wymiar na długości, gorsza chropowatość oraz trudności w utrzymaniu tolerancji kształtu i położenia. W praktyce operator widzi, że mimo poprawnych nastaw narzędzie nie prowadzi się "po osi", a detal nie wychodzi cylindryczny.
Nie, pojęcie równoległości przesuwu do osi odniesienia występuje też w innych obrabiarkach. Jednak w kontekście sań narzędziowych i osi wrzeciona najczęściej odnosi się do tokarki. Na egzaminie ważne jest skojarzenie: sanie narzędziowe + oś wrzeciona = typowa geometria tokarki.
Pomaga nauka "po funkcji": najpierw nazwij, co jest bazą (oś wrzeciona), co się przemieszcza (sanie), a dopiero potem gdzie jest czujnik. Ćwicz porównywanie: równoległość vs prostopadłość vs bicie. Rób własne notatki z rysunkami i krótkim opisem celu pomiaru.
info

Około 38% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Materiały:

  • Podręczniki do metrologii warsztatowej (dział: pomiary geometryczne obrabiarek)
  • Instrukcje szkolne/zakładowe dotyczące kontroli geometrii tokarek
  • Karty ćwiczeń z użycia czujnika zegarowego i ustawiania bazy pomiarowej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego