KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 12.
Na którym rysunku przedstawiono symbol zaworu trójdrogowego dwupołożeniowego 3/2 normalnie otwartego.
Ilustracja przedstawia cztery schematy symboli zaworów używanych w mechatronice, które są częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór 3/2 NO rozpoznasz po trzech portach (1, 2, 3), dwóch położeniach oraz po tym, że w stanie spoczynkowym wskazanym przez sprężynę jest połączenie 1→2, a port 3 jest odcięty.
To odróżnia go od 3/2 NC, gdzie w spoczynku 1 jest zamknięte, a 2 łączy się z 3 (odpowietrzeniem).

Pełne wyjaśnienie:

Zapis 3/2 oznacza rozdzielacz o trzech drogach (portach) i dwóch położeniach. Typowe oznaczenia portów to: 1 (P) – zasilanie, 2 (A) – wyjście robocze, 3 (R/E) – odpowietrzenie.

Kluczowe jest pojęcie "normalnie otwarty" (NO), które odnosi się do położenia spoczynkowego, czyli stanu bez sygnału sterującego. Na symbolu położenie spoczynkowe wskazuje sprężyna: pole (prostokąt) po stronie sprężyny przedstawia stan normalny.

Dla zaworu 3/2 NO w położeniu spoczynkowym musi być spełnione: połączenie 1 z 2 (zasilanie podane na wyjście robocze) oraz port 3 odcięty. To jest cecha rozpoznawcza, niezależna od tego, czy sterowanie jest ręczne, pneumatyczne czy elektromagnetyczne.

Dlaczego pozostałe symbole są niepoprawne dla 3/2 NO?

  • Symbol 3/2, w którym w spoczynku 1 jest zamknięte, a 2 łączy się z 3, odpowiada wersji normalnie zamkniętej (NC) – często spotykanej przy odpowietrzaniu wyjścia w stanie spoczynku.
  • Symbol z dwoma portami to zawór 2/2, więc nie spełnia warunku "3 drogi".
  • Symbol z czterema portami to zawór 4/2, czyli inny typ rozdzielacza, stosowany m.in. do siłowników dwustronnego działania.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze wykonaj trzy kroki: policz porty, policz położenia, a potem sprawdź połączenia w polu przy sprężynie. To minimalizuje pomyłkę NO/NC.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis 3/2 oznacza liczbę przyłączy i położeń: 3 drogi (porty) oraz 2 położenia pracy. Typowo porty to 1 (zasilanie P), 2 (wyjście A) i 3 (odpowietrzenie R/E). Dzięki temu w jednym położeniu łączysz zasilanie z wyjściem, a w drugim możesz odciąć zasilanie i odpowietrzyć wyjście.
Najpierw sprawdź, czy symbol ma trzy porty i dwa pola położeń. Potem odczytaj położenie spoczynkowe (to pole przy sprężynie). Dla wersji NO w spoczynku musi być połączenie 1→2, a port 3 ma być odcięty.
Sprężyna oznacza element, który samoczynnie przywraca rozdzielacz do stanu bez sterowania. Dlatego pole po stronie sprężyny traktuje się jako stan normalny (spoczynkowy). To kluczowe przy rozróżnianiu NO/NC, bo "normalnie" odnosi się właśnie do położenia wymuszanego sprężyną.
W typowym oznaczeniu: 1 to zasilanie (P), 2 to port roboczy (A) prowadzący np. do siłownika, a 3 to odpowietrzenie (R/E). Na symbolu ważne jest, które porty są połączone w danym położeniu oraz czy któryś port jest zamknięty (odcięty).
Różnica dotyczy stanu spoczynkowego. Dla NO w spoczynku jest połączenie 1–2 (zasilanie przechodzi na wyjście), a port 3 jest odcięty. Dla NC w spoczynku 1 jest zamknięte, a 2 łączy się z 3 (wyjście jest odpowietrzone).
Najczęstsze pomyłki to: mylenie NO z NC, błędne wskazanie położenia spoczynkowego (ignorowanie sprężyny), liczenie samych portów bez sprawdzenia połączeń, oraz mylenie 3/2 z 2/2 lub 4/2. Pomaga procedura: porty → położenia → stan przy sprężynie.
Zawór 3/2 NO bywa używany tam, gdzie w stanie spoczynku ma być podane ciśnienie na wyjście (np. do podtrzymania stanu) lub do sterowania obwodem pilotowym. Spotkasz go też przy siłownikach jednostronnego działania, jeśli logika układu wymaga zasilania w spoczynku i odcięcia/odpowietrzenia po zadziałaniu.
Nie. O tym, czy zawór jest NO lub NC, decyduje połączenie portów w położeniu spoczynkowym, a nie rodzaj sterowania. Cewka elektromagnetyczna, sterowanie pneumatyczne czy przycisk mówią, jak przełączasz położenia, ale nie definiują stanu "normalnego".
Najszybciej policzyć oznaczenia portów przy symbolu. Jeśli widzisz 1, 2, 3 – to kandydat na 3/2. Jeśli pojawiają się 1, 2, 3, 4 – to 4/2. Dopiero potem analizuj strzałki i zaślepienia w polu przy sprężynie, aby rozstrzygnąć NO/NC.
Stosuj stały schemat: (1) policz porty i położenia, (2) znajdź położenie spoczynkowe (sprężyna), (3) odczytaj połączenia w tym polu, (4) dopasuj do definicji NO/NC. Unikaj sugerowania się samą "grafiką" lub rodzajem sterowania.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • PN-EN ISO 1219-1: "Układy hydrauliczne i pneumatyczne — Symbole graficzne i schematy — Część 1" (norma wskazana w kontekście zadania)
  • ISO 1219-1: "Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1" (odpowiednik międzynarodowy normy przywołanej w kontekście)

Materiały:

  • PN-EN ISO 1219-1 (symbole graficzne dla hydrauliki i pneumatyki) – część dotycząca symboli zaworów rozdzielających
  • Tablice/schematy dydaktyczne symboli pneumatycznych (zawory 2/2, 3/2, 4/2, 5/2) używane w pracowniach mechatroniki
  • Instrukcje i karty katalogowe rozdzielaczy pneumatycznych (opis funkcji portów P, A, R/E)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego