KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 22.
Na którym rysunku przedstawiony jest symbol graficzny tranzystora unipolarnego?
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne, które są używane w elektronice do oznaczania różnych typów tranzystorów.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tranzystor unipolarny to tranzystor polowy (FET), którego symbol na schemacie przedstawia bramkę sterującą przewodzeniem w kanale między źródłem i drenem. Poprawny wybór to rysunek oznaczony jako "C", ponieważ pokazuje symbol właściwy dla FET, a pozostałe rysunki odpowiadają innym elementom.

Pełne wyjaśnienie:

Tranzystor unipolarny to w praktyce tranzystor polowy (FET) – element, w którym prąd w kanale jest sterowany polem elektrycznym wytwarzanym przez bramkę. Na schematach spotyka się głównie symbole JFET oraz MOSFET, ale w obu przypadkach ideą jest ta sama: symbol odnosi się do układu wyprowadzeń bramka–źródło–dren, a sterowanie odbywa się "napięciowo" (przez bramkę), w odróżnieniu od tranzystora bipolarnego (BJT), gdzie kluczowe są złącza baza–emiter–kolektor.

Odpowiedź "C" jest poprawna, ponieważ przedstawia symbol tranzystora polowego, czyli tranzystora unipolarnego. Przy identyfikacji warto szukać cech typowych dla FET: oznaczenia bramki umieszczonej przy kanale oraz rozróżnienia źródła i drenu. W zależności od typu FET symbol może zawierać dodatkowy detal (np. sposób rysowania bramki), ale nadal pozostaje to symbol tranzystora polowego.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne? Najczęstsze pomyłki wynikają z tego, że inne rysunki mogą przedstawiać:

  • tranzystor bipolarny (BJT) – zwykle rozpoznawalny po innej strukturze symbolu, związanej z bazą, emiterem i kolektorem;
  • inne elementy elektroniczne (np. diody lub elementy wykonawcze), które mają symbole zbliżone "ogólnym kształtem", ale bez typowego układu bramki względem kanału;
  • elementy sterujące, które bywają mylone z tranzystorem, gdy uczeń szuka strzałki lub charakterystycznej kreski zamiast sprawdzać, czy w ogóle jest to FET.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw nazwij w myślach wyprowadzenia, które pasują do symbolu. Jeśli widzisz strukturę sugerującą bramkę sterującą kanałem między źródłem a drenem, to identyfikacja jako tranzystor unipolarny (FET) jest uzasadniona. Jeśli symbol bardziej pasuje do układu baza–emiter–kolektor, to jest to tranzystor bipolarny, a nie unipolarny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tranzystor unipolarny to tranzystor polowy (FET), w którym przewodzenie zależy głównie od nośników jednego znaku (elektronów albo dziur). Sterowanie odbywa się napięciem na bramce, które wpływa na kanał między źródłem i drenem.
Szukaj układu wyprowadzeń bramka–źródło–dren oraz bramki narysowanej przy kanale. W wielu symbolach bramka jest "oddzielona" od kanału lub do niego przylega (zależnie od typu), ale kluczowe jest, że steruje kanałem, a nie prądem bazy.
Ponieważ stan przewodzenia kanału jest kontrolowany przez pole elektryczne wytwarzane przez napięcie bramki. To napięcie zmienia warunki w kanale i reguluje prąd między źródłem a drenem bez typowego "wysterowania prądowego" jak w BJT.
Bipolarny (BJT) opisuje się wyprowadzeniami baza–emiter–kolektor i zwykle kojarzy ze sterowaniem prądowym. Unipolarny (FET) ma bramkę–źródło–dren i jest sterowany napięciowo. Różnice w działaniu przekładają się na inne symbole na schemacie.
Tak, MOSFET jest odmianą tranzystora polowego, czyli unipolarnego. Na egzaminie najczęściej spotyka się rozróżnienie: BJT (bipolarny) vs FET/MOSFET/JFET (unipolarny), co pomaga w doborze właściwego symbolu.
Najczęściej mylone są symbole tranzystora bipolarnego (BJT), diod oraz elementów wykonawczych o podobnym "zarysie" graficznym. Błąd wynika z patrzenia na pojedynczy detal zamiast na układ bramki względem kanału i wyprowadzeń.
FET-y często występują w zasilaczach impulsowych, sterownikach, modułach automatyki oraz układach wejść/wyjść, gdzie potrzebne jest sprawne przełączanie. W obszarze instalacji z automatyką ważna jest umiejętność czytania schematów tych modułów.
Ćwicz na zestawach symboli i schematów: osobno dla BJT, JFET i MOSFET. Ucz się przez "cechy diagnostyczne" (bramka–źródło–dren vs baza–emiter–kolektor). Dobrą metodą jest szybkie podpisywanie wyprowadzeń przy symbolu.
W symbolach różnice bywają subtelne (położenie bramki, sposób narysowania kanału). Rozmazany lub mały rysunek utrudnia dostrzeżenie cechy rozstrzygającej, co zwiększa ryzyko pomyłki. Dlatego warto powiększać rysunek i porównywać detale.
Najpewniejsze jest rozpoznanie, że symbol przedstawia kanał sterowany bramką oraz że wyprowadzenia odpowiadają źródłu i drenowi (a nie emiterowi i kolektorowi). Gdy po identyfikacji możesz nazwać bramkę, źródło i dren, zwykle jesteś na właściwym tropie.
info

Statystycznie 42% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tranzystor unipolarny to tranzystor polowy (FET), którego symbol na schemacie przedstawia bramkę sterującą przewodzeniem w kanale między źródłem i drenem.

Źródła:

  • IEC 60617 – Graphical symbols for diagrams (online database): https://www.iec.ch/homepage (wejście do bazy IEC 60617) - dostęp 2026-03-01
  • Electronics Tutorials – MOSFET (symbol i podstawowe informacje): https://www.electronics-tutorials.ws/transistor/tran_6.html - dostęp 2026-03-01
  • All About Circuits – MOSFET (omówienie i symbole): https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-5/mosfet/ - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Baza symboli graficznych IEC 60617 (symbole na schematach)
  • Kursy/rozdziały z podstaw elektroniki: tranzystory BJT i FET oraz ich symbole
  • Zadania treningowe z rozpoznawania symboli elementów elektronicznych na schematach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego