KWALIFIKACJA BPO1 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 9.
Na którym z rysunków określono tolerancję położenia?
Ilustracja przedstawia cztery rysunki techniczne oznaczone literami A, B, C i D, które najprawdopodobniej są częścią
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancję położenia rozpoznaje się po zapisie tolerancji geometrycznej w ramce tolerancji z symbolem położenia oraz (zwykle) wskazaniem baz odniesienia. Na rysunku oznaczonym jako D znajduje się taki zapis, dlatego tylko ten wariant przedstawia tolerancję położenia, a pozostałe rysunki pokazują inne rodzaje oznaczeń.

Pełne wyjaśnienie:

Tolerancja położenia jest tolerancją geometryczną z grupy tolerancji położenia (GPS/GD&T). Jej zadaniem jest określenie, jak bardzo rzeczywiste położenie elementu (np. osi otworu, środka kołka, osi wałka) może się odchylać od położenia teoretycznie dokładnego.

W praktyce na rysunku technicznym tolerancję położenia identyfikuje się po następujących cechach zapisu:

  • ramka tolerancji (prostokątna ramka podzielona na pola),
  • obecność symbolu położenia w pierwszym polu ramki,
  • wartość tolerancji (często z symbolem średnicy, gdy strefa tolerancji jest walcowa),
  • często także odniesienia do baz (litery baz wskazujące układ odniesienia), bo położenie definiuje się względem ustalonych elementów bazowych.

Odpowiedź "D" jest poprawna, ponieważ wskazuje rysunek, na którym występuje charakterystyczny zapis tolerancji położenia w ramce tolerancji (z odpowiednim symbolem) oraz odniesieniami pozwalającymi jednoznacznie zdefiniować położenie względem baz.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, ponieważ prezentują inne typy oznaczeń lub wymiarowania, które bywają mylone z tolerancją położenia:

  • mogą przedstawiać tolerancje wymiarowe (np. ± lub pasowania), które ograniczają wartość wymiaru, ale nie opisują geometrii położenia osi/środka,
  • mogą dotyczyć tolerancji kierunku (np. równoległości/prostopadłości), gdzie kontroluje się orientację elementu względem bazy, a nie jego położenie w przestrzeni,
  • mogą dotyczyć tolerancji kształtu (np. prostoliniowości/okrągłości), które nie wymagają baz i nie opisują usytuowania elementu w układzie odniesienia.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz ramkę tolerancji, nie wybieraj odpowiedzi "na oko". Najpierw odczytaj symbol w pierwszym polu ramki (rodzaj tolerancji), potem sprawdź, czy podano bazy (litery) i czy zapis dotyczy osi/środka elementu. To najszybciej odróżnia tolerancję położenia od innych tolerancji geometrycznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja położenia określa dopuszczalne odchylenie położenia elementu (np. osi otworu) od położenia nominalnego. Na rysunku jest zapisywana jako tolerancja geometryczna w ramce tolerancji z symbolem położenia, zwykle z odniesieniem do baz.
Najpierw sprawdź symbol w pierwszym polu ramki (rodzaj tolerancji). Dla położenia będzie to symbol położenia. Następnie odczytaj wartość tolerancji i zwróć uwagę na bazy (litery) – położenie najczęściej jest definiowane względem układu baz.
Położenie elementu musi być określone względem czegoś "stałego", czyli bazy lub układu baz. Bez baz nie da się jednoznacznie zdefiniować, w jakim układzie współrzędnych oceniać przesunięcie osi/środka, dlatego w praktyce w zapisie położenia zwykle występują bazy.
Tolerancja wymiarowa ± ogranicza tylko wartość wymiaru (długość, średnica itp.). Tolerancja położenia opisuje geometrię w przestrzeni: jak bardzo oś/środek może się przesunąć względem położenia teoretycznego i baz. To inny typ wymagania i inny sposób kontroli.
Najczęstsze błędy to: mylenie symboli tolerancji geometrycznych, pomijanie baz w zapisie, traktowanie każdej ramki tolerancji jako "położenia" oraz zwracanie uwagi tylko na liczbę (wartość tolerancji) zamiast na symbol w pierwszym polu ramki.
Tak. To jedno z najczęstszych zastosowań: tolerancja położenia osi otworu względem baz (np. płaszczyzny bazowej i krawędzi). Dzięki temu otwór może mieć poprawną średnicę, ale dodatkowo musi być "w odpowiednim miejscu" w układzie odniesienia.
Symbol średnicy przy wartości tolerancji pojawia się wtedy, gdy strefa tolerancji ma kształt walca (najczęściej przy kontroli osi otworu lub wałka). Oznacza to, że oś elementu ma mieścić się w walcowej strefie o podanej średnicy względem baz.
W praktyce BHP analizuje bezpieczeństwo maszyn i osłon także poprzez dokumentację techniczną. Błędne położenie otworów, osi czy elementów mocujących może powodować niewłaściwy montaż, ocieranie, drgania lub brak skuteczności osłon, co zwiększa ryzyko wypadku.
Kontrola jakości weryfikuje zgodność wykonania z rysunkiem, także w zakresie tolerancji geometrycznych. Dla położenia typowe są pomiary współrzędnościowe (CMM) lub sprawdziany bazujące na bazach. BHP może wykorzystywać te wyniki przy analizie przyczyn usterek i zdarzeń.
Skup się na ramce tolerancji: (1) rozpoznaj symbol w pierwszym polu, (2) sprawdź, czy zapis dotyczy osi/środka elementu, (3) poszukaj baz (litery). Jeśli te elementy pasują do tolerancji położenia, wybierz rysunek z takim kompletnym zapisem.
info

Statystycznie 39% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Tolerancję położenia rozpoznaje się po zapisie tolerancji geometrycznej w ramce tolerancji z symbolem położenia oraz (zwykle) wskazaniem baz odniesienia."

Źródła:

  • ISO 1101:2017, Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Tolerances of form, orientation, location and run-out
  • ISO 5459:2011, Geometrical product specifications (GPS) — Datums and datum systems
  • PN-EN ISO 1101 (wydanie odpowiadające ISO 1101), Specyfikacje geometrii wyrobów (GPS) — Tolerancje geometryczne

Materiały:

  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje geometryczne)
  • Materiały szkoleniowe z GPS/GD&T (symbole i interpretacja ramek tolerancji)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z czytania rysunku technicznego (tolerancje i bazy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego