KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 13.
Na podstawie danych zawartych w tabeli określ, która substancja stanowiąca zanieczyszczenie powietrza przekroczyła dopuszczalny poziom w sezonie pozagrzewczym.
Ilustracja przedstawia tabelę zawierającą dane dotyczące zanieczyszczeń powietrza w różnych sezonach.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W sezonie pozagrzewczym należy porównać wartości z tabeli dla każdej substancji z jej poziomem dopuszczalnym.
Poprawna jest odpowiedź "PM10", ponieważ to dla pyłu zawieszonego w danych wystąpiło przekroczenie limitu, podczas gdy pozostałe wskazane gazy nie przekroczyły wartości dopuszczalnych.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie sprawdza umiejętność interpretacji danych pomiarowych jakości powietrza i wskazania, która substancja przekroczyła poziom dopuszczalny w sezonie pozagrzewczym. Kluczowe jest, aby nie kierować się intuicją (np. że przekroczenia zawsze dotyczą zimy), tylko wykonać porównanie liczb z tabeli.

Odpowiedź "PM10" jest poprawna, ponieważ w przedstawionych danych to właśnie pył zawieszony osiągnął w sezonie pozagrzewczym wartość wyższą od wskazanego w tabeli poziomu dopuszczalnego. W praktyce pył PM10 może być wysoki również poza sezonem grzewczym (np. z powodu transportu drogowego, prac budowlanych, wtórnego unosu pyłu), dlatego sam sezon nie przesądza wyniku.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • "NO2" (dwutlenek azotu) bywa podwyższony zwłaszcza w pobliżu ruchliwych dróg, ale w tej tabeli dla sezonu pozagrzewczego nie osiągnął wartości powyżej limitu, więc nie spełnia warunku przekroczenia.
  • "CO" (tlenek węgla) kojarzy się z emisją bytowo-komunalną i niepełnym spalaniem; jednak zadanie wymaga wskazania substancji z przekroczeniem w danych, a nie "najbardziej typowego" zanieczyszczenia.
  • "SO2" (dwutlenek siarki) jest charakterystyczny m.in. dla spalania paliw o wyższej zawartości siarki, ale w zestawieniu nie przekracza poziomu dopuszczalnego w analizowanym sezonie.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw zaznacz w tabeli kolumnę/wiersz dla sezonu pozagrzewczego, potem dla każdej substancji porównaj "wartość zmierzoną" z "poziomem dopuszczalnym". Dopiero na końcu wybierz odpowiedź.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
PM10 to pył zawieszony o średnicy aerodynamicznej cząstek do 10 µm. Jest ważny, bo łatwo wnika do dróg oddechowych i wpływa na zdrowie. W ocenie jakości powietrza porównuje się jego stężenia z poziomami dopuszczalnymi/zalecanymi i analizuje, czy wystąpiły przekroczenia w danym okresie.
Przekroczenie oznacza, że wartość podana dla danej substancji (np. średnia lub inny wskaźnik z tabeli) jest większa od limitu wskazanego jako dopuszczalny. W zadaniach egzaminacyjnych trzeba porównać te dwie liczby dla tego samego okresu (tu: sezon pozagrzewczy) i wybrać substancję, dla której wynik jest wyższy od limitu.
Sezon pozagrzewczy to część roku, gdy zwykle nie dominuje ogrzewanie budynków. W analizach wydziela się go, bo zmieniają się źródła emisji: mniejszy udział spalania w piecach, a większy wpływ transportu, pylenia wtórnego czy prac budowlanych. Dzięki temu łatwiej wskazać, co odpowiada za podwyższone stężenia.
Wysoki PM10 poza sezonem grzewczym często wynika z emisji komunikacyjnej (ścieranie opon i nawierzchni), wtórnego unosu pyłu z jezdni, robót ziemnych oraz warunków meteorologicznych (susza, brak opadów, słaby wiatr). Dlatego sam fakt "pozagrzewczy" nie wyklucza przekroczeń pyłu – decydują dane z tabeli.
Pyły (np. PM10) to cząstki stałe/ciekłe w powietrzu, a NO2, CO i SO2 to zanieczyszczenia gazowe. W tabelach zwykle mają osobne wiersze i własne limity/poziomy odniesienia. Na egzaminie nie wybiera się "typowego" zanieczyszczenia, tylko to, które według liczb w tabeli przekroczyło limit w podanym sezonie.
Najczęstsza pomyłka to wybór odpowiedzi na podstawie skojarzeń: "zimą zawsze pyły", "latem zawsze ozon", zamiast sprawdzenia danych. Drugi błąd to nieuwaga w odczycie tabeli: pomylenie kolumn sezonów albo porównanie wartości z sezonu grzewczego z limitem dla innego wskaźnika. Pomaga praca krok po kroku.
Najpierw zaznacz w tabeli tylko dane dla wskazanego okresu (tu: sezon pozagrzewczy). Następnie dla każdej substancji porównaj wartość z tabeli z odpowiadającym jej poziomem dopuszczalnym. Zostaw na końcu tylko te, gdzie wynik jest większy od limitu. Jeśli przekroczenie jest jedno, wybór jest jednoznaczny.
NO2 często wiąże się z transportem, ale "powinien być najwyższy" nie jest regułą. Stężenia zależą od wielu czynników: ruchu pojazdów, pogody, zabudowy (kaniony uliczne), tła regionalnego i sposobu uśredniania danych w tabeli. W zadaniu liczy się wyłącznie to, co wynika z pomiarów i porównania z limitem.
Typowe działania to ograniczanie emisji z ogrzewania (wymiana źródeł ciepła, paliwa lepszej jakości), zmniejszanie pylenia z dróg (czyszczenie na mokro, ograniczanie prędkości, lepsza organizacja ruchu), kontrola emisji z budów oraz edukacja mieszkańców. Dobór działań zależy od diagnozy źródeł emisji w strefie.
Ćwicz na przykładowych tabelach: rozpoznawaj sezon, jednostki i typ wskaźnika (średnia, liczba przekroczeń itp.). Ucz się rozróżniać zanieczyszczenia (pyły vs gazy) i typowe źródła emisji. Na arkuszu zawsze wykonuj porównanie "wartość z tabeli" vs "limit" dla tego samego okresu, bez zgadywania.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (CAFE) – EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2008/50/oj (dostęp 2026-03-02)
  • World Health Organization, "WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide", 2021 – https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228 (dostęp 2026-03-02)
  • Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, materiały informacyjne dot. oceny jakości powietrza (zakładka Jakość powietrza) – https://powietrze.gios.gov.pl/ (dostęp 2026-03-02)

Materiały:

  • Materiały GIOŚ/WIOŚ dotyczące oceny jakości powietrza i interpretacji wyników pomiarów
  • Opracowania o źródłach emisji pyłów i gazów w Polsce (transport, bytowo-komunalne, przemysł)
  • Wytyczne/poradniki dotyczące monitoringu i oceny jakości powietrza w strefach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego