KWALIFIKACJA DRM8 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 25.
Na podstawie danych zawartych w tabeli określ odchyłkę górną i dolną czopa wciskowego o wymiarach nominalnych 26-30 mm i odchyłce górnej gniazda +0,4 mm.
Ilustracja przedstawia tabelę zatytułowaną "Układ tolerancji i pasowań (system gniazda)".
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla wymiaru nominalnego 26–30 mm należy wybrać w tabeli wiersz "ponad 25 do 50". W systemie gniazda gniazdo ma 0/+0,4, a w kolumnie pasowania wciskowego odczytuje się odchyłki czopa: dolną +0,2 oraz górną +0,6. Dlatego poprawny zestaw to "+0,6 i +0,2".

Pełne wyjaśnienie:

To zadanie sprawdza umiejętność odczytu tolerancji i pasowań z tabeli w systemie gniazda. Kluczowe jest rozróżnienie dwóch elementów połączenia: gniazda (otworu) i czopa (wałka) oraz rozumienie, czym jest pasowanie wciskowe – takie, w którym czop jest większy od gniazda, więc montaż wymaga użycia siły (lub metod montażu termicznego).

Krok 1: wybór właściwego zakresu
Wymiar nominalny 26–30 mm należy zaliczyć do przedziału "ponad 25 do 50 mm". Odczyt z innego wiersza tabeli jest najczęstszą przyczyną błędu.

Krok 2: weryfikacja danych gniazda
W systemie gniazda odchyłki gniazda są podane jako 0/+0,4 mm (dolna odchyłka 0, górna +0,4). Podana w treści odchyłka górna gniazda +0,4 mm pomaga potwierdzić, że wybrano właściwy wiersz tabeli.

Krok 3: odczyt odchyłek czopa dla pasowania wciskowego
W kolumnie "pasowanie wciskowe" dla tego samego wiersza odczytuje się odchyłki czopa: dolną +0,2 i górną +0,6. Oznacza to, że czop ma być zawsze większy od nominalu (obie odchyłki dodatnie), co zapewnia wcisk nawet w skrajnym przypadku: najmniejszy dopuszczalny czop i największe dopuszczalne gniazdo.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Wartości typu "+0,2 i +0,3" lub "+0,4 i +0,5" sugerują losowe przesunięcie liczb i zwykle wynikają z odczytu z niewłaściwej kolumny albo pomylenia kolejności/wiersza.
  • "+0,1 i +0,4" bywa konsekwencją błędnego przeniesienia wartości z kolumny gniazda (gdzie pojawia się +0,4) do czopa, czyli pomieszania danych dwóch różnych elementów połączenia.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw zawsze ustal przedział wymiarów, potem sprawdź, czy odchyłki gniazda zgadzają się z treścią, a dopiero na końcu odczytuj odchyłki czopa dla wskazanego typu pasowania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odchyłka górna to maksymalne dopuszczalne zwiększenie wymiaru względem nominalnego, a odchyłka dolna to maksymalne dopuszczalne zmniejszenie (lub mniejsze zwiększenie) względem nominalu. Razem wyznaczają pole tolerancji elementu.
Zakres 26–30 mm należy do wiersza "ponad 25 do 50 mm". Przy odczycie z tabel zawsze wybieraj wiersz na podstawie przedziału, a nie pojedynczej liczby, bo wartości w tabeli są stałe dla całego zakresu.
W pasowaniu wciskowym czop ma być większy od gniazda, aby powstał wcisk (interferencja) i połączenie było mocne oraz trudniejsze do demontażu. Dodatnie odchyłki oznaczają, że nawet minimalny czop jest powyżej nominalu.
System gniazda to sposób doboru pasowań, w którym odchyłki gniazda są "bazowe" (często dolna odchyłka wynosi 0), a wymagany charakter pasowania uzyskuje się przez dobór odchyłek czopa. Ułatwia to wykonywanie otworów narzędziami o stałych wymiarach.
Najpierw upewnij się, jaki typ pasowania jest wymagany (np. wciskowe), a potem czytasz odchyłki w kolumnie odpowiadającej temu typowi. Pomyłka zwykle polega na odczycie z kolumny "suwliwe" lub "przestronne", bo mają inne znaki i wartości.
W tym zadaniu odchyłka górna gniazda +0,4 mm pełni rolę potwierdzenia właściwego wiersza tabeli. Odchyłki czopa odczytuje się bezpośrednio z kolumny pasowania wciskowego dla tego samego przedziału wymiarów.
Najczęściej myli się odchyłki czopa z gniazdem (przenosi +0,4 z gniazda na czop), wybiera zły przedział wymiarów (np. "od 3 do 25"), albo odczytuje dane z innego rodzaju pasowania. Pomaga zasada: wiersz → gniazdo → typ pasowania → czop.
Pasowania wciskowe są używane m.in. przy osadzaniu łożysk na wałkach, montażu tulei, kół lub rolek na czopach oraz w połączeniach, które mają przenosić moment bez luzu. Wymagają właściwych tolerancji i często kontroli pomiarowej.
W pasowaniu wciskowym czop zwykle ma odchyłki przesunięte "na plus", aby był większy, natomiast w pasowaniu suwliwym dopuszcza się luz, więc odchyłki czopa są niższe (często 0 i wartości ujemne). Zawsze jednak porównuj to z danymi gniazda w tym samym wierszu tabeli.
Ćwicz szybkie wybieranie przedziału wymiarów i właściwej kolumny pasowania w tabelach. Utrwal definicje: odchyłka górna/dolna, czop, gniazdo, wcisk/luz. Rozwiązuj zadania "na czas" i zawsze wykonuj kontrolę: czy wynik pasuje znakiem do typu pasowania.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Dla wymiaru nominalnego 26–30 mm należy wybrać w tabeli wiersz "ponad 25 do 50"."

Źródła:

  • ISO 286-1: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2: Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Tablice tolerancji i pasowań (system gniazda) używane w kształceniu zawodowym
  • Materiały z metrologii warsztatowej: odchyłki, tolerancje, pasowania
  • Instrukcje montażu łożysk i połączeń wciskowych stosowane w praktyce warsztatowej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego