W przepisach farmakopealnych podanych w częściach wagowych (cz.) przeliczenie na dowolną masę polega na zachowaniu proporcji między składnikami. Kluczowy krok to ustalenie, które składniki pozostają w produkcie końcowym.
W tym preparacie etanol 96% jest użyty technologicznie do zwilżenia surowca roślinnego i ułatwienia przejścia składników czynnych do podłoża. Instrukcja wykonania zawiera warunek: ogrzewać na łaźni wodnej do ulotnienia się zapachu etanolu. To oznacza, że etanol jest składnikiem lotnym i w trakcie ogrzewania odparowuje, więc nie zwiększa masy gotowej maści.
Dlatego do obliczeń masy 15,0 g wliczamy wyłącznie składniki nielotne:
- Majoranae herba: 2,0 cz. (pozostaje jako składnik wyciągu/po wyciśnięciu wpływa na bilans części nielotnych w proporcji przepisu),
- Vaselinum album: 10,0 cz.
Suma części nielotnych: 2,0 + 10,0 = 12,0 cz.
Udział wazeliny w tej sumie to 10,0/12,0, więc masa wazeliny potrzebna do uzyskania 15,0 g maści wynosi:
(10,0 / 12,0) × 15,0 g = 12,5 g.
Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?
- 11,5 g wynika z mechanicznego dodania etanolu do sumy części (2,0 + 1,0 + 10,0 = 13,0 cz.) i policzenia (10/13) × 15,0 g. To błąd, bo etanol odparowuje i nie stanowi składnika produktu końcowego.
- 15,0 g oznaczałoby, że cała maść to wyłącznie wazelina, co ignoruje obecność surowca roślinnego i sens przepisu.
- 10,0 g to nieprzeliczona wartość "10,0 cz." potraktowana jak gramy; części nie są gramami i muszą być przeliczone na masę końcową 15,0 g.
Wskazówka kontrolna: po obliczeniu warto sprawdzić bilans — masa wazeliny (12,5 g) + masa odpowiadająca części nielotnej surowca (2,5 g w przeliczeniu proporcjonalnym) daje łącznie 15,0 g.
