KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 19.
Na podstawie informacji zawartych w tabeli wskaż mieszaninę oziębiającą o temperaturze -21 °C.
Ilustracja przedstawia tabelę związaną z egzaminem zawodowym dla technika analityka, kwalifikacja A59.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mieszanina lód + chlorek sodu może osiągać temperatury około -21 °C, ponieważ NaCl obniża temperaturę krzepnięcia wody, a w pobliżu składu eutektycznego układ osiąga minimum temperatury równowagowej. Inne proporcje lub zastosowanie innej soli (np. NH4Cl) dają inny zakres temperatur, więc nie odpowiadają -21 °C.

Pełne wyjaśnienie:

Mieszaniny oziębiające (kriogeniczne w sensie laboratoryjnym) wykorzystują zjawisko obniżenia temperatury krzepnięcia wody przez rozpuszczoną substancję. Gdy do lodu doda się sól, część lodu topi się, tworząc roztwór soli (solankę). Do stopienia lodu potrzebna jest energia (ciepło topnienia), która jest pobierana z otoczenia mieszaniny, co powoduje spadek temperatury całego układu.

Dla układu woda–chlorek sodu istnieje charakterystyczne minimum temperatury, tzw. punkt eutektyczny, w pobliżu -21 °C. W praktyce oznacza to, że odpowiednio dobrana ilość lodu i NaCl pozwala uzyskać kąpiel chłodzącą o temperaturze zbliżonej do tej wartości. Dlatego odpowiedź "150 g lodu i 50 g chlorku sodu" jest spójna z ideą mieszaniny oziębiającej ustawionej na ok. -21 °C (co w zadaniu ma wynikać z tabeli).

Pozostałe propozycje są niepoprawne z typowych powodów egzaminacyjnych:

  • Warianty z chlorkiem amonu prowadzą do innej temperatury równowagowej niż układ z NaCl, bo różne sole mają inne właściwości (rozpuszczalność, efekt na temperaturę krzepnięcia, przebieg równowagi fazowej). Zatem nawet przy podobnych masach składników temperatura docelowa może nie wynosić -21 °C.
  • Wariant "10 g lodu i 3 g chlorku sodu" zawiera bardzo małe ilości składników; w praktyce taka porcja szybciej ulegnie ogrzaniu od otoczenia i zwykle nie odpowiada mieszaninie zestandaryzowanej na konkretną temperaturę z tabeli. W zadaniach tego typu kluczowa jest zgodność z danymi tabelarycznymi, a nie intuicja "trochę soli wystarczy".

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu jest tabela, to rozwiązanie polega na dopasowaniu dokładnie tej proporcji (m/m) i tej soli, dla której podano daną temperaturę. Nie należy uogólniać, że każda sól z lodem da identyczny wynik ani że większa ilość soli zawsze oznacza niższą temperaturę — w pobliżu minimum (eutektyki) zależność przestaje być "liniowa" intuicyjnie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Mieszanina oziębiająca to układ (np. lód z solą), który pozwala uzyskać temperaturę niższą niż 0 °C bez użycia chłodziarki. Działa, bo sól obniża temperaturę krzepnięcia wody, a topnienie lodu pochłania ciepło z otoczenia.
W układzie woda–NaCl istnieje minimum temperatury równowagowej (punkt eutektyczny) w okolicy -21 °C. Przy odpowiednich proporcjach tworzy się solanka, a jej obecność powoduje, że mieszanina może się ochłodzić znacznie poniżej 0 °C.
Najpierw znajdź w tabeli poszukiwaną temperaturę, a potem sprawdź, jakiej soli i jakich mas lodu oraz soli dotyczy wiersz. Nie kieruj się intuicją "więcej soli = zimniej", tylko literalnie dopasuj temperaturę do składu podanego w tabeli.
Nie musi. Różne sole mają inne własności (np. rozpuszczalność i wpływ na temperaturę krzepnięcia), więc mieszaniny lód–sól mogą osiągać różne temperatury. W zadaniach egzaminacyjnych o wyniku decydują dane z tabeli przypisane do konkretnej soli.
Taką kąpiel stosuje się m.in. do chłodzenia naczyń podczas reakcji egzotermicznych, stabilizacji termicznej próbek, prowadzenia krystalizacji lub ekstrakcji w obniżonej temperaturze. To szybki sposób na uzyskanie stałej, powtarzalnej temperatury w prostych warunkach.
Najczęstsze błędy to: wybór odpowiedzi "na oko" bez sprawdzenia temperatury w tabeli, ignorowanie tego, że różne sole dają różne temperatury, oraz mylenie proporcji masowych (np. przestawienie ilości lodu i soli). Warto też uważać na jednostki i znaki temperatury.
Używaj rękawic i okularów, wsypuj sól stopniowo do lodu w naczyniu odpornym na zimno, mieszaj, aby wyrównać temperaturę, i unikaj kontaktu solanki ze skórą (ryzyko odmrożeń i podrażnień). Po pracy usuń roztwór zgodnie z zasadami pracowni.
Punkt eutektyczny to taki skład roztworu, przy którym układ ma najniższą temperaturę krzepnięcia. W praktyce oznacza to, że przy tym składzie można uzyskać "najzimniejszą" mieszaninę lód–sól dla danej pary substancji, co jest wykorzystywane w kąpielach chłodzących.
Nie zawsze. Do pewnego momentu dodatek soli obniża temperaturę krzepnięcia, ale układ ma ograniczenie związane z minimum (eutektyką). Po przekroczeniu pewnych warunków dodatek soli nie daje już "proporcjonalnie" niższej temperatury, a liczy się równowaga fazowa i skład roztworu.
Wskazówką jest temperatura około -21 °C, często kojarzona z układem woda–chlorek sodu. Jednak w zadaniu kluczowe jest odniesienie do tabeli: trzeba znaleźć wiersz z -21 °C i wybrać dokładnie tę kombinację mas lodu i soli, którą tabela przypisuje do tej temperatury.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Inne proporcje lub zastosowanie innej soli (np. NH4Cl) dają inny zakres temperatur, więc nie odpowiadają -21 °C."

Źródła:

  • Wikipedia: Brine (sekcja o temperaturze krzepnięcia roztworów NaCl, wartość około -21.1 °C dla odpowiedniego stężenia) – https://en.wikipedia.org/wiki/Brine (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: Sodium chloride (informacja o układzie eutektycznym NaCl–H2O i temperaturze około -21 °C) – https://en.wikipedia.org/wiki/Sodium_chloride (dostęp: 2026-03-01)
  • Engineering ToolBox: Freezing point of aqueous solutions (NaCl) – https://www.engineeringtoolbox.com/freezing-point-solutions-d_1261.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik z chemii fizycznej: diagramy fazowe i pojęcie eutektyki (rozdziały o równowagach fazowych)
  • Materiały BHP dotyczące pracy z odczynnikami stałymi i przygotowania kąpieli chłodzących
  • Tablice/wykresy: zależność temperatury krzepnięcia od stężenia NaCl w wodzie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego